Een van de belangrijkste Zuid-Afrikaanse kunstenaars keert terug in het Holland Festival.

Refuse the hour

Wereldpremière

William Kentridge, Philip Miller

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Na Telegrams from the Nose (Holland Festival 2010) keert de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge terug met de wereldpremière van zijn nieuwste kameropera Refuse the hour. Kentridge staat bekend om zijn 2D-keyframinganimaties in houtskool, waarin hij steeds binnen één frame veranderingen aanbrengt. De gelaagdheid en het verzet tegen de lineariteit van tijd in zijn animaties vinden we ook terug in zijn operawerk. Kentridge maakt in Refuse the hour gebruik van dans, live muziek, een aantal wonderlijke machines en projecties van zijn eigen animaties, gemixt met live geprojecteerde opnames van het optreden. Zo creëert hij een wereld waarin de tijd niet meer aan de wetten van de natuur, maar aan de wetten van Kentridge voldoet.

Achtergrondinformatie

Refuse the hour van William Kentridge is de kameroperaversie van zijn installatie Refusal of Time. Deze installatie staat van juni tot september dit jaar op de dertiende Documenta in Kassel, een van de belangrijkste tentoonstellingen voor actuele beeldende kunst in Europa. Het is de eerste keer dat Kentridge een werk creëert waarin zulk een verscheidenheid aan disciplines vertegenwoordigd is, van dans tot muziek, video en machines, performance, lezingen en toneel.
Het centrale thema van dit project is Kentridges verzet tegen de lineariteit van tijd. Hij werd hiertoe onder meer geïnspireerd door wetenschapshistoricus Peter Galison, schrijver van Einstein’s clocksPoincarés maps: empires of time.
Net als in vele van zijn andere werken stelt Kentridge ook in deze kameropera de concepten van tijd en verandering centraal. De Zuid-Afrikaanse kunstenaar werkt al jaren aan een uitgebreid oeuvre dat verhalend en dromerig, politiek geëngageerd en humanistisch is. Hij is het bekendst om zijn tekeningen en geanimeerde films in houtskool die de emotionele spanningen in Zuid-Afrika verkennen, veroorzaakt door de apartheid en het waarheids- en verzoeningsproces; en die een metafoor zijn voor het in lagen opslaan van herinneringen, een van Kentridges belangrijkste thema’s. 
Kentridge creëert deze metafoor in zijn animaties door het gebruik van zogenaamde keyframing. Hierdoor worden bewegingen niet zoals in de traditionele celanimatie gesuggereerd door steeds een nieuw kader (frame) te creëren met daarin een minieme verandering, maar door binnen het bestaande kader (het keyframe) met gum en potlood telkens een verandering aan te brengen. Hierdoor geven zijn animaties een gevoel van het verstrijken van de tijd en van herinneringen die langzaam vervagen. Vaak drukt zijn werk hierdoor een onbestemd gevoel uit, van zaken die niet gezegd worden, maar wel voelbaar zijn.
Net zoals in zijn animaties het getekende verhaal tot leven komt door het weghalen en aanbrengen van opeenvolgende lagen, zo volgt Kentridge ook in zijn theaterwerk en zijn installaties een zelfde principe van stratificatie. Hij test alle mogelijke combinaties: het spel van de acteur, de geprojecteerde beelden op de achtergrond en de silhouetten van de machines worden op elkaar gelegd. Kentridge filmt, projecteert, herfilmt en herprojecteert. De silhouetten en de schaduwen vallen samen met het bewegende beeld, zodat niet meer waar te nemen is wat performance is en wat projectie. Als een toverlantaarn mengt de projector de realiteit met zijn afdruk en zijn schaduw, en creëert Kentridge een wereld waarin de tijd niet meer aan de wetten van de natuur, maar aan de wetten van de kunstenaar voldoet.

De muziek voor de opera wordt verzorgd door Kentridges vaste medewerker Philip Miller. Hij componeerde de opera voor een sopraan en mezzosopraan, gitaar, scotch box, piano, baritonsaxofoon, tuba, viool, cello en percussie.
De choreografie is gemaakt en wordt uitgevoerd door Dada Masilo, een danseres en choreografe die zich in haar werk concentreert op de fusie van Afrikaanse ‘pulse-based’-ritmes en Westerse ‘beat-based’-muziek. Zo maakte zij onder meer een Afrikaanse choreografie op Tsjaikovski’s Zwanenmeer. Samen met Kentridge maakte Masilo in 2011 Dancing with Dada, waarin zij haar fluïde, lenige manier van dansen tegenover de hoekige, wonderlijke mechanieken van Christoph Wolmarans en Louis Olivier zette. Deze zogenaamde ‘gevonden machines’, van wetenschappelijke instrumenten tot metronomen en mechanische percussies, worden ook gebruikt voor deze kameropera.
Refuse the hour beleeft op het Holland Festival zijn wereldpremière.

Biografieën

William Kentridge (1955) is een Zuid-Afrikaanse kunstenaar en theatermaker. Het werk van Kentridge heeft vrijwel altijd een politieke lading. In 1976 studeerde hij af in politicologie en Afrikastudies aan de Universiteit van de Witwatersrand, en tussen 1976 en 1978 studeerde hij aan de Johannesburg Art Foundation, waar hij vervolgens twee jaar les gaf. In 1981 en 1982 volgde hij een studie mime en theater aan de École Jacques Lecoq in Parijs. Hij was een van de oprichters van de Junction Avenue Theatre Company in Johannesburg en in 1989 maakte hij zijn eerste animatiefilm, met de titel Johannesburg, 2nd Greatest City After Paris. In de jaren daarna maakte hij nog een achttal films die parallel lopen met het einde van de apartheid, de eerste vrije verkiezingen en het werk van de Waarheids- en Verzoeningscommissie en zo de complexe spanningen in een postkoloniaal herinneren weergeven, waaronder Felix in ExileUbu Tells the Truth en Automatic Writing. Zijn animatiefilms kenmerken zich door de zogenaamde keyframing-techniek, waardoor zij een gevoel van het verstrijken van de tijd geven en een onbestemd gevoel uitdrukken van zaken die niet gezegd worden, maar wel voelbaar zijn.
In 1992 produceerde Kentridge zijn eerste theaterproject Woyzeck on the Highveld in samenwerking met de Handspring Puppet Company. Hij regisseerde een goed ontvangen productie van Mozarts De toverfluit bij BAM in 2007, waarvoor hij ook de decors en kostuums ontwierp. In 2010 stond Kentridge in The Metropolitan Opera in New York met zijn radicale visie op de opera The Nose van Dmitri Sjostakovitsj. Later dat jaar presenteerde het Holland Festival met het Stedelijk Museum een korte, multimediale voorstelling onder de titel Telegrams from the Nose
Sinds zijn deelname aan Documenta X in Kassel in 1997 is het werk van Kentridge in (solo-)exposities over de hele wereld tentoongesteld. De houtskooltekeningen van zijn animaties zijn gewilde objecten in de kunstwereld. Vooral in de Verenigde Staten is zijn werk zeer in trek.
In 1999 en in 2004 ontving Kentridge de Carnegie Medal en in 2010 ontving hij de prestigieuze Kyoto Prijs.

Philip Miller is een Zuid-Afrikaanse componist die in Johannesburg woont. Hij werd geboren in 1964 en was jurist voor hij zich volledig op de muziek toelegde. Zijn werk is niet gemakkelijk van een label te voorzien, ook omdat zijn muziek vaak voortkomt uit samenwerkingsprojecten in theater, film en video. Een van de belangrijkste mensen met wie hij samenwerkt, is de internationaal gevierde kunstenaar William Kentridge. De muziek die Miller schreef voor Kentridges animaties en multimedia installaties is te horen geweest in een aantal van de meest prestigieuze musea en galerieën ter wereld, waaronder MoMA, SFMOMA, de Guggenheim Musea (zowel New York als Berlijn), het Teatro La Fenice in Venetië en de Tate Modern in Londen.
Uit zijn samenwerking met Kentridge zijn ook de live concerten Nine Drawings for Projection en Sounds from the Black Box voortgekomen, waarmee hij door Australië, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Italië, België, Frankrijk en de VS heeft getoerd.
In 2007 componeerde Miller Rewind, a Cantata for voice, tape and testimony, een bekroond koorwerk, gebaseerd op de getuigenissen van de Truth and Reconciliation Commission in Zuid-Afrika. De cantata had zijn internationale debuut in New York op het Celebrate Brooklyn Festival. Sindsdien is het ook uitgevoerd op het Wiliams College 62 Centre for Theatre and Dance in Massachusetts, het Market Theatre in Johannesburg en de Royal Festival Hall in Londen.
In 2008 werd Millers geluidsinstallatie Special Boy geselecteerd als finalist van Spier Contemporary, een toonaangevende kunstexpositie in Zuid-Afrika. Van zijn meest recente opdrachtwerken werd de compositieCan you hear that? uitgevoerd door het Ensemble Pi in New York in 2009.
Miller heeft verschillende cd’s met zijn muziek uitgebracht, waaronder Rewind, a Cantata for voice, tape and testimony, William Kentridges Nine Drawings for ProjectionBlack Box/ Chambre NoireThe Thula Project,African Soundscapes en Shona Malanga.

Dada Masilo is een van de meest getalenteerde, nieuwe sterren van de Zuid-Afrikaanse dans. Zij won in 2008 de Standard Bank Young Artist Award for Dance en is hard op weg om een van de meest gevierde jonge danseres en choreografen van Zuid-Afrika te worden. Masilo is een eigentijdse danser met een grote liefde voor de klassieken – van Shakespeare tot Tsjaikovski en van ballet tot flamenco.
Als danseres imponeert zij zowel het publiek als de critici met haar bijzondere snelheid en met de voor haar leeftijd bijzondere theatraliteit waarmee ze haar rollen gestalte geeft. Als choregraaf omarmt ze de ‘grote verhalen’, verbindt ze onbevreesd verschillende danstechnieken en op het gebied van muziek mixt ze nieuwe composities met het werk van 20e-eeuwse componisten.

CREDITS

regie
William Kentridge
muziek
Philip Miller
choreografie
Dada Masilo
videomontage
Catherine Meyburgh
dramaturgie
Peter Galison
toneelbeeld
Sabine Theunissen
regie beweging
Luc De Wit
kostuumontwerp
Greta Goiris
ontwerp machines
Christoph Wolmarans
Louis Olivier
Jonas Lundquist
lichtontwerp
Urs Schoenebaum
acteur
William Kentridge
dans
Dada Masilo
sopraan, harmonium
Donatienne Michel-Dansac
zang
Ann Masina
Joanna Dudley
acteur, zang
Bahm Ntabeni
acteur
Thato Motlhaolwa
acteur
Thato Motlhaolwa
dirigent, trompet
Alan Howard
percussie
Tlale Makhene
viool
Waldo Alexander
trombone
Dan Selsick
productie
Caroline Naphegyi (Tomorrowland)
coördinatie
Olivia Sautereau
toneelmeester
John Carroll
assistent techniek
Charles Picard
klankregie
Gavan Eckhart
assistent lichtontwerp
John Torres
video manipulator
Kim Gunning
assistent video manipulatie, lichttechniek
Boris Theunissen
coproductie
Holland Festival
Festival d’Avignon
Romaeuropa Festival
Onassis Cultural Center
met steun van
Marian Goodman Gallery (New York and Paris)
Lia Rumma Gallery (Naples and Milan)
the Goodman Gallery (Johannesburg)
Goethe Institut (South Africa)

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR