Beleef de wondere wereld van klank en stilte door de oren van John Cage.

Listen to the silence

voorstelling voor kinderen (6+) en volwassenen

Zonzo Compagnie

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Tijdens Listen to the silence nemen een pianist en een acteur je mee naar de fascinerende wereld van de Amerikaanse componist John Cage. Zijn open en avontuurlijke benadering van de muziek is het vertrekpunt van de voorstelling. Het ene moment luister je naar een concert, dan weer sta je in een muzikaal laboratorium waarin een antwoord gezocht wordt op vragen als: Wanneer worden geluiden muziek? Kan muziek ook toevallig ontstaan? En is stilte ook muziek? Listen to the silence is een interactief concert waarbij het publiek deelneemt aan een avontuurlijke muzikale verkenningstocht. Luisteren wordt afgewisseld met actief onderzoek en creatie. Een ode aan John Cage.

programmaboek The Theatre of John Cage

Achtergrondinformatie

Honderd jaar na de geboorte van de Amerikaanse componist John Cage (1912-1992) organiseert het Holland Festival een weekend om deze grote muziekpionier te eren. Cage, beroemd om zijn introductie van de stilte (of nooit-echt-stilte) en het toeval in de hedendaagse compositiepraktijk, is de schepper van een groot en divers oeuvre, waaruit gedurende dit weekend in het Muziekgebouw aan ’t IJ onder de noemer The Theatre of John Cage enkele hoogtepunten en verborgen pareltjes zullen worden uitgevoerd.

Op zondag 10 juni wordt ‘s ochtends afgetrapt met de voorstelling Listen to the Silence, voor kinderen én volwassenen, waarin men kan kennismaken met de avontuurlijke muziekwereld van Cage. Wat is muziek eigenlijk? Is er een verschil tussen muziek en ander geluid? En kan stilte ook muziek zijn? Listen to the Silenceis een productie van onder meer Zonzo Compagnie en Muziektheater Transparant. De voorstelling wordt ’s middags herhaald.

Biografieën

John Cage (1912-1992) was een Amerikaanse avant-gardecomponist. Hij geldt als een van de grootste vernieuwers van de klassieke muziek in de twintigste eeuw. Aanvankelijk wilde hij schrijver worden. Aan de universiteit betoonde hij zich een getalenteerde student, maar in 1930 brak hij zijn studie af voor een reis van uiteindelijk achttien maanden naar Europa. Daar hield hij zich met allerlei vormen van kunst bezig; hij verdiepte zich in Griekse en gotische architectuur en begon te schilderen. Ook kwam hij in aanraking met de nieuwe muziek van Stravinsky en Hindemith en met de oude muziek van Bach, en begon hij te componeren. In 1933 studeerde hij in New York compositie bij Henry Cowell en Adolph Weiss, als voorbereiding op een studie bij Arnold Schönberg. Cage studeerde in Californië vervolgens twee jaar bij Schönberg, die hem later de enige interessante van zijn Amerikaanse studenten noemde: ‘Of course he’s not a composer, but he’s an inventor – of genius.’

Cage raakte gegrepen door moderne dans en doceerde aan dansopleidingen in Los Angeles en in Seattle, waar hij zijn latere levenspartner Merce Cunningham ontmoette. In zijn componeren werden ritmiek en klankkleur steeds belangrijker, en in 1940 vond hij de ‘prepared piano’ uit: hij stopte allerlei voorwerpen tussen de snaren van de piano om meer percussieve geluiden te kunnen voortbrengen. Een van zijn eerste werken voor dit instrument, Sonatas and interludes for prepared piano (1946-1948), werd goed ontvangen. Halverwege de jaren 40 maakte Cage een persoonlijke en professionele crisis door. Hij begon zich te verdiepen in Indiase muziek en filosofie en in het zenboeddhisme. In 1951 leerde hij de I Tjing of het ‘Boek der veranderingen’ kennen, een klassieke Chinese tekst die onder meer wordt gebruikt om voorspellingen mee te doen. Voor Cage werd de I Tjing zijn voornaamste gereedschap om toevalsoperaties en kansprocessen toe te passen bij het componeren. Een van de eerste resultaten van deze nieuwe methode was Music of Changes voor piano solo uit 1951. Het jaar daarop schreef hij het beroemde 4’33”, een werk waarin de uitvoerende gedurende de voorgeschreven tijd niets hoeft te doen en dat helemaal bestaat uit omgevingsgeluid. Ook maakte hij in deze periode een aantal van de vroegste elektroakoestische composities. De Europese tournee die hij halverwege de jaren 50 maakte zorgde voor een sensatie, omdat zijn ‘aleatorische’ (Lat. alea, ‘dobbelsteen’) benadering haaks op het in Europa heersende serialisme stond.

Vanaf de jaren 60 groeide Cages roem. Hij gaf talloze lezingen en publiceerde in 1961 Silence, het eerste van zijn zes boeken. Veel van zijn composities uit deze periode waren in feite happenings, die voor een belangrijk deel uit instructies voor de uitvoerenden bestonden. In de jaren 70 keerde hij terug naar volledig uitgeschreven partituren voor traditionele instrumenten en pikte de draad als beeldend kunstenaar weer op; ook ging hij zich bezighouden met improvisatie, onder andere in Child of Tree (1975). In de jaren 80 richtte Cage, wiens toevalsmuziek vrijwel altijd een theatrale kwaliteit had gehad, zich bovendien op opera, en uiteindelijk voltooide hij een serie van vijf Europera's. Cage stierf op 12 augustus 1992 nadat hij een dag eerder getroffen was door een beroerte.

CREDITS

muziek
John Cage
muziekbewerking
Jeroen Malaise
regie video
Letizia Renzini
regie, decor
Wouter Van Looy
acteur
Tjyying Liu
techniek
Pat Caers
Peter Quasters
productie
Zonzo Compagnie
coproductie
BIG BANG
Kunstencentrum De Werf
Kunstencentrum Rataplan
Muziektheater Transparant
ACHT BRÜCKEN | Musik für Köln