Phlegra en Terretektorh op de openingsdag van het Xenakis-weekend.

Xenakis 1234 - Terretektorh

Residentie Orkest, Slagwerk Den Haag

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een van de speerpunten van het Holland Festival 2011 is een uitgebreid programmaonderdeel gewijd aan componist en architect Iannis Xenakis, bestaande uit vier concerten op 4 en 5 juni en de tentoonstelling Iannis Xenakis: Composer, Architect, Visionary.

Het avondconcert is geheel gewijd aan Terretektorh, waarin Xenakis experimenteerde met de klank van zijn muziek in de ruimte door musici op te stellen in de zaal. Het Residentie Orkest speelt het stuk twee keer. Het publiek wordt voor de tweede versie uitgenodigd van plaats te wisselen. Tussendoor speelt Arne Deforce Xenakis’ magistrale cellowerk Nomos Alpha. Het Residentie Orkest speelt Nomos Gamma.

Om 18.00 uur vindt een gratis toegankelijk concert plaats door Slagwerk Den Haag in de entreehal van het Muziekgebouw aan ’t IJ. Uitgevoerd wordt Xenakis' compositie Peaux, Métaux.

bekijk de video

fotocredits:
- Iannis Xenakis in his studio, Paris, c. early 1960s. Archival exhibition print 35 x 35 inches © Adelmann, Collection of Françoise Xenakis
- Study for Terretektorh (distribution of musicians), December 20, 1965. Ink on paper. 9 x 9 inches. Iannis Xenakis Archives, Bibliothèque nationale de France, Paris

Biografieën

De van oorsprong Griekse Iannis Xenakis (1922-2001), die in 1965 Frans staatsburger werd, geldt als een van de meest exacte van de modernistische componisten die na de Tweede Wereldoorlog furore maakte. Hij ontwikkelde al op jonge leeftijd belangstelling voor Griekse en Byzantijnse kerkmuziek, maar studeerde tussen 1940 en 1947 voor ingenieur en architect. Gedurende de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van het verzet tegen de Duitse bezetting en werd in 1945 in het gezicht verwond, gearresteerd en ter dood veroordeeld. Op het verwijt dat zijn muziek kil zou zijn heeft Xenakis eens gezegd dat in al zijn werken zijn ervaringen met het Griekse verzet zijn terechtgekomen. In 1947 emigreerde hij naar Frankrijk, waar hij werkte als assistent van de beroemde architect Le Corbusier; hij was onder meer betrokken bij het ontwerp voor het Philips-Paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Begin jaren 50 studeerde hij tegelijkertijd aan het Parijse Conservatoire, bij componisten als Arthur Honegger, Darius Milhaud en Olivier Messiaen. In zijn componeren bewoog hij zich in hoog tempo van het serialisme naar aleatoriek en componeermethoden die leunden op statistische analyses van muzikaal materiaal. Zelf sprak Xenakis vaak over zijn muziek in termen van ‘stochastiek’: deze muziek wordt niet door willekeur bepaald, maar laat uit de vele mogelijkheden een van de meest waarschijnlijke tot klinken komen. De première van Metastasis bij de Donaueschinger Musiktage in 1955 betekende zijn doorbraak naar de internationale top van de nieuwe muziek. Aan de Parijse École pratique des hautes études stichtte en leidde hij de interdisciplinaire werkgroep Équipe de Mathématique et d’Automatique Musicales. Vanaf 1972 doceerde hij ook aan de Sorbonne. Samen met Pierre Boulez richtte hij in Parijs het IRCAM op, maar trok zich later uit het instituut terug.

Arne Deforce (1962) studeerde hedendaagse muziek, cello en kamermuziek aan het Koninklijk Conservatorium van Gent en Brussel. Als cellist concentreert hij zich voornamelijk op het hedendaagse solo- en kamermuziekrepertoire, met een voorkeur voor werken die als onspeelbaar te boek staan (van bijvoorbeeld Xenakis, Barrett, Cage en Ferneyhough). Daarnaast houdt hij zich veel bezig met elektronische toepassingen en met experimentele improvisaties met beeld en geluid. Hij werkt regelmatig samen met componisten als Jonathan Harvey, Wolfgang Rihm, Helmut Lachenmann en Gunther Steinke. Daarnaast is hij actief in het ensemble voor hedendaagse en experimentele muziek Champ d'Action. In 2002-2004 was Deforce als ‘artist in residence’ verbonden aan het Concertgebouw Brugge. Hij heeft opgetreden op internationale festivals als Ars Musica, Agora Paris, Archipel Genève, Musica Strassbourg, Huddersfield Contemporary Music Festival en Wien Modern. In 2005 debuteerde hij met het BBC Scottish Symphony Orchestra in het Celloconcerto van Jonathan Harvey, en datzelfde jaar speelde hij op het Holland Festival samen met dirigent Peter Eötvos de Notturno voor cello en orkest van Helmut Lachenmann. In 2006 was Deforce te gast op het Agora Festival Parijs, waar hij in het IRCAM een nieuwe versie presenteerde van Brian Ferneyhoughs Time and Motion Study II voor cello en electronica. In 2007 vertolkte hij met het Vlaams Radio Orkest het Celloconcerto van Morton Feldman. Deforce heeft enkele goed onthaalde cd 's uitgebracht met werk van onder andere Harvey en Scelsi. Hij doceert muziekgeschiedenis en kamermuziek aan het Conservatorium van Brugge. Aan de Universiteit van Leiden en het Orpheus-Instituut bereidt hij een doctoraat voor over de New Complexity. Sinds november 2005 bekleedt hij de functie van artistiek directeur bij het Centre de Recherches et de Formation Musicales de Wallonie (CRFMW).

Sinds zijn eerste concert in 1904 heeft het Residentie Orkest zich ontwikkeld tot een van de grote, gerenommeerde symfonieorkesten van Nederland. In de beginjaren stond het Residentie Orkest onder leiding van oprichter dr. Henri Viotta. Al snel was het orkest een pleisterplaats voor componisten als Richard Strauss, Igor Stravinsky, Max Reger, Maurice Ravel, Paul Hindemith en Vincent d’Indy. Als gastdirigenten traden onder anderen Arturo Toscanini, Bruno Walter, Leonard Bernstein en Hans Knappertsbusch op. Na de Tweede Wereldoorlog werd Willem van Otterloo aangesteld. Hij was chef-dirigent van het Residentie Orkest van 1949 tot 1973 en bouwde een bijzondere reputatie op door de hoge speelkwaliteit te koppelen aan een avontuurlijke programmering. Na Van Otterloo voerden achtereenvolgens Jean Martinon, Ferdinand Leitner, Hans Vonk, Evgenii Svetlanov en Jaap van Zweden het orkest aan als chef-dirigent.
In september 2005 trad Neeme Järvi aan als chef-dirigent van het Residentie Orkest. De in Estland geboren maestro heeft een indrukwekkende staat van dienst en een discografie van meer dan 440 cd-opnamen. Hij is eredirigent van het Royal Scottish National Orchestra en het Symfonieorkest van Göteborg en ere gastdirigent van het Japan Philharmonic Orchestra. Tot en met seizoen 2008-2009 was hij verbonden als chef-dirigent en music director aan het New Jersey Symphony Orchestra. Hij ontving een eredoctoraat aan de muziekacademie in Talinn en werd onderscheiden met academische eretitels van de Wayne State University van Detroit, de Universiteit van Aberdeen, de Zweedse Muziekacademie en de Universiteit van Michigan.
Het Residentie Orkest bewijst dat symfonische muziek ook in de 21e eeuw nog altijd de kracht en schoonheid bevat om een groot publiek te ontroeren. Het Residentie Orkest wordt gerekend tot de beste orkesten van Europa en is daarmee een boegbeeld voor Den Haag als internationale stad van recht, vrede en cultuur. Het orkest verzorgt concertseries en projecten in zijn thuishaven de Dr Anton Philipszaal en is te horen op diverse grote podia in binnen- en buitenland. Daarnaast geeft het orkest (openlucht)concerten in de stad Den Haag, zoals het Nieuwjaarsconcert en het Zuiderparkconcert. Jaarlijks terugkerende hoogtepunten zijn onder andere het Hofvijverconcert tijdens het Haagse Festival Classique en de begeleiding van operaproducties van De Nederlandse Opera. In 2008 ontving het Residentie Orkest lovende kritieken voor Messiaens zelden uitgevoerde opera Saint François d’Assise. In 2009 werd het Residentie Orkest enthousiast onthaald tijdens een negendaagse tournee door China waar concerten werden gegeven in Xiamen, Shanghai en Beijing.
Het Residentie Orkest zet zich sterk in voor klassieke muziekeducatie. Het orkest heeft daartoe een educatieprogramma ontwikkeld voor alle leeftijden. De concertbezoekers worden bediend met inleidingen op de programma’s en luistercursussen. De jonge muziekliefhebbers kunnen speciale workshops volgen bij de zondagmatinees. Voor amateurmuzikanten worden masterclasses en orkestweekenden georganiseerd waarbij zij respectievelijk les krijgen van en meespelen met professionele musici uit het orkest. Voor het onderwijs zijn speciale activiteiten ontwikkeld voor basisscholen en het voortgezet onderwijs. Van schoolconcerten en repetitiebezoeken tot een nascholingscursus voor leerkrachten en een intensief driejarig muziekonderwijstraject voor Haagse basisscholen. Zo draagt het orkest bij aan het vergroten van de kennis over klassieke muziek.

CREDITS

muziek
Iannis Xenakis
muzikale leiding
Arturo Tamayo
uitgevoerd door
Residentie Orkest
cello
Arne Deforce
productie
Holland Festival
uitgevoerd door
Slagwerk Den Haag