Een ballet op slotdag van het Xenakisweekend.

Xenakis 1234 - Kraanerg

Iannis Xenakis, Asko|Schönberg

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een van de speerpunten van het Holland Festival 2011 is een uitgebreid programmaonderdeel gewijd aan componist en architect Iannis Xenakis, bestaande uit vier concerten op 4 en 5 juni en de tentoonstelling Iannis Xenakis: Composer, Architect, Visionary.

Het afsluitende concert op zondagavond wordt geheel in beslag genomen door een enkele compositie: Xenakis’ ‘ballet voor orkest en geluidsband’ Kraanerg (1969). Het werk van ongeveer 75 minuten wordt uitgevoerd door Asko|Schönberg onder leiding van Arturo Tamayo en visueel ondersteund door het Brusselse beeldcollectief Visual Kitchen.

bekijk de video

fotocredits: Iannis Xenakis in his studio, Paris, c. early 1960s. Archival exhibition print 35 x 35 inches © Adelmann, Collection of Françoise Xenakis

Biografieën

De van oorsprong Griekse Iannis Xenakis (1922-2001), die in 1965 Frans staatsburger werd, geldt als een van de meest exacte van de modernistische componisten die na de Tweede Wereldoorlog furore maakte. Hij ontwikkelde al op jonge leeftijd belangstelling voor Griekse en Byzantijnse kerkmuziek, maar studeerde tussen 1940 en 1947 voor ingenieur en architect. Gedurende de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van het verzet tegen de Duitse bezetting en werd in 1945 in het gezicht verwond, gearresteerd en ter dood veroordeeld. Op het verwijt dat zijn muziek kil zou zijn heeft Xenakis eens gezegd dat in al zijn werken zijn ervaringen met het Griekse verzet zijn terechtgekomen. In 1947 emigreerde hij naar Frankrijk, waar hij werkte als assistent van de beroemde architect Le Corbusier; hij was onder meer betrokken bij het ontwerp voor het Philips-Paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Begin jaren 50 studeerde hij tegelijkertijd aan het Parijse Conservatoire, bij componisten als Arthur Honegger, Darius Milhaud en Olivier Messiaen. In zijn componeren bewoog hij zich in hoog tempo van het serialisme naar aleatoriek en componeermethoden die leunden op statistische analyses van muzikaal materiaal. Zelf sprak Xenakis vaak over zijn muziek in termen van ‘stochastiek’: deze muziek wordt niet door willekeur bepaald, maar laat uit de vele mogelijkheden een van de meest waarschijnlijke tot klinken komen. De première van Metastasis bij de Donaueschinger Musiktage in 1955 betekende zijn doorbraak naar de internationale top van de nieuwe muziek. Aan de Parijse École pratique des hautes études stichtte en leidde hij de interdisciplinaire werkgroep Équipe de Mathématique et d’Automatique Musicales. Vanaf 1972 doceerde hij ook aan de Sorbonne. Samen met Pierre Boulez richtte hij in Parijs het IRCAM op, maar trok zich later uit het instituut terug.

Asko│Schönberg, het verenigde Asko Ensemble en Schönberg Ensemble, is een flexibele groep musici die in elke gewenste grootte alle muziek van de twintigste en eenentwintigste eeuw kan spelen. Muziek van de grote gevestigde namen zoals György Ligeti, György Kurtág, Karlheinz Stockhausen, Mauricio Kagel, Louis Andriessen die uit de muziekgeschiedenis niet meer zijn weg te denken. Maar ook muziek van de jongere generatie zoals Michel van der Aa, Martijn Padding, Julian Anderson en van de allerjongste componisten muziek waarvan de inkt nog nat is.
Dit alles in de eigen series Tijdgenoten in Het Concertgebouw en de Donderdagavondserie-PROMS in het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam, als gast in een gerenommeerde serie als de ZaterdagMatinee, bij het Holland Festival of de Nederlandse Opera. Naast dirigent Reinbert de Leeuw werkt Asko|Schönberg geregeld met gastdirigenten als Oliver Knussen, Stefan Asbury, Emilio Pomárico, Peter Eótvös en Peter Rundel. Het ensemble is ook buiten Nederland veel te horen. Jaarlijks wordt het ensemble uitgenodigd door het Festival Sacrum Profanum in Krakau en het Festival d'Automne à Paris. In 2008 was het te gast bij het Melbourne International Arts Festival en in 2010 speelde Asko|Schönberg in prestigieuze concertzalen als Walt Disney Concert Hall (Los Angeles), Carnegie Hall (New York) en Barbican Centre (Londen).
Ook het jongste publiek wordt niet vergeten: educatieve projecten voor zevenjarigen, compositieprojecten voor middelbare scholieren in de eindexamenklas en samenwerking met de compositieafdelingen van conservatoria. En sinds kort de György Ligeti Academy voor masterstudenten van de conservatoria die zich in het eigentijdse repertoire willen bekwamen.
Dit alles met een gedreven groep veelzijdige musici en vele gastdirigenten en solisten uit binnen- en buitenland.

Visual Kitchen is een audiovisuele kunstenfabriek met vele gezichten. Wat ooit startte als een collectief werd gaandeweg een draaischijf in een netwerk van samenwerkingen. Visual Kitchen haalt zijn kennis uit een jarenlange ervaring van VJ'ing en live performances, zowel in de underground achterzaaltjes als groots opgezette producties voor een breed publiek. Als productiehuis realiseerden ze videoclips, liveshows, commercials en organiseerden mee audiovisuele evenementen. Visual Kitchen neemt artistiek deel in de organisatie van het Cimatics festivals, programmeert en boekt VJ's en werkt samen met een breed gamma van eigentijdse muzikanten, gaande van visuals voor Marc Moulin tot de bewerking van een Stockhausen compositie. Visual Kitchen verlegt de semantische grenzen van de Live AV performance en videokunst vanuit een achtergrond van VJ'ing en Muziekvideo productie. Als makers van bewegende beelden, transformeert Visual Kitchen elke (niet-)narratieve structuur in een overweldigende stroom van visuele flux, met een combinatie van rigoureus gestructureerde loops en soft- of hardwarematige chaos. Het resultaat is divers en veelzijdig, van analoge fotografie tot digitaal minimalisme, maar altijd gebaseerd op de parameters van het canvas waarop het uiteindelijk gepresenteerd wordt. Visual Kitchen werkte mee aan verschillende Holland Festivalproducties waaronder Mortuos Plango, Vivos Voco (2010).

CREDITS

muziek
Iannis Xenakis
muzikale leiding
Arturo Tamayo
uitvoering
Asko|Schönberg
video
Visual Kitchen