‘Architectonische werken’ op slotdag van het Xenakis-weekend.

Xenakis 1234 - Architectonische werken

Amsterdam Sinfonietta

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een van de speerpunten van het Holland Festival 2011 is een uitgebreid programmaonderdeel gewijd aan componist en architect Iannis Xenakis, bestaande uit vier concerten op 4 en 5 juni en de tentoonstelling Iannis Xenakis: Composer, Architect, Visionary.

Op zondag 5 juni bestaat het middagconcert uit drie kortere werken voor strijkensembles van Xenakis, te weten Aroura (1971), Voile (1995) en Syrmos (1959), en zes Fantasia’s: van de Duitse tijdgenoot Hans Werner Henze, van renaissancecomponist Orlando di Lasso en van laat-middeleeuwer Josquin Deprez. Deze ‘architectonische’ werken worden uitgevoerd door Amsterdam Sinfonietta onder leiding van Johannes Kalitzke.

bekijk de video

fotocredits:  Iannis Xenakis in his studio, Paris, c. early 1960s. Archival exhibition print 35 x 35 inches © Adelmann, Collection of Françoise Xenakis

Biografieën

De van oorsprong Griekse Iannis Xenakis (1922-2001), die in 1965 Frans staatsburger werd, geldt als een van de meest exacte van de modernistische componisten die na de Tweede Wereldoorlog furore maakte. Hij ontwikkelde al op jonge leeftijd belangstelling voor Griekse en Byzantijnse kerkmuziek, maar studeerde tussen 1940 en 1947 voor ingenieur en architect. Gedurende de Tweede Wereldoorlog maakte hij deel uit van het verzet tegen de Duitse bezetting en werd in 1945 in het gezicht verwond, gearresteerd en ter dood veroordeeld. Op het verwijt dat zijn muziek kil zou zijn heeft Xenakis eens gezegd dat in al zijn werken zijn ervaringen met het Griekse verzet zijn terechtgekomen. In 1947 emigreerde hij naar Frankrijk, waar hij werkte als assistent van de beroemde architect Le Corbusier; hij was onder meer betrokken bij het ontwerp voor het Philips-Paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Begin jaren 50 studeerde hij tegelijkertijd aan het Parijse Conservatoire, bij componisten als Arthur Honegger, Darius Milhaud en Olivier Messiaen. In zijn componeren bewoog hij zich in hoog tempo van het serialisme naar aleatoriek en componeermethoden die leunden op statistische analyses van muzikaal materiaal. Zelf sprak Xenakis vaak over zijn muziek in termen van ‘stochastiek’: deze muziek wordt niet door willekeur bepaald, maar laat uit de vele mogelijkheden een van de meest waarschijnlijke tot klinken komen. De première van Metastasis bij de Donaueschinger Musiktage in 1955 betekende zijn doorbraak naar de internationale top van de nieuwe muziek. Aan de Parijse École pratique des hautes études stichtte en leidde hij de interdisciplinaire werkgroep Équipe de Mathématique et d’Automatique Musicales. Vanaf 1972 doceerde hij ook aan de Sorbonne. Samen met Pierre Boulez richtte hij in Parijs het IRCAM op, maar trok zich later uit het instituut terug.

Amsterdam Sinfonietta
Een strijkorkest dat het hoogst mogelijke niveau in ensemblespel zou bereiken - dát was het doel waartoe in 1988 een aantal jonge musici met een passie voor kamermuziek hun krachten bundelden. Met veel enthousiasme, inzet en begenadigd spel wisten zij als ‘Nieuw Sinfonietta Amsterdam’ een vaste plaats in het Nederlandse muziekleven te verwerven. Inmiddels is het orkest onder de huidige naam Amsterdam Sinfonietta een veelgevraagde en graag geziene gast op de (inter)nationale concertpodia.
Amsterdam Sinfonietta is een ensemble van 22 kamermuziekspecialisten, allen strijkers: zes eerste violen, zes tweede violen, vier altviolen, vier celli en twee contrabassen. De musici spelen doorgaans zonder dirigent maar onder leiding van Candida Thompson, concertmeester sinds 1995 en artistiek leider sinds 2003. Het repertoire omvat uiteenlopende muzikale stijlen, van barok tot hedendaagse muziekstukken. De nadruk ligt op het repertoire voor strijkers, waaronder kamermuziekwerken uitgevoerd in strijkorkestbezetting. Bij gelegenheid breidt Amsterdam Sinfonietta zich uit tot kamerorkest. Amsterdam Sinfonietta onderscheidt zich van ‘reguliere’ kamerorkesten door het grote belang dat wordt gehecht aan een ‘kamermuziekmentaliteit’. Deze aanpak garandeert een maximale inzet en een grote betrokkenheid van de musici, wat resulteert in optredens met een zeldzame dynamiek en intensiteit.

CREDITS

muziek
Josquin Desprez
muziek
Hans Werner Henze
muziek
Orlando di Lasso
muziek
Iannis Xenakis
arrangementen
Wijnand van Klaveren
uitgevoerd door
Amsterdam Sinfonietta
productie
Holland Festival