De wereld ligt in puin – waarom nog een passie?

Utopia :: 47 – a very last Passion

BL!NDMAN Muziektheater Transparant, Eric Sleichim, Christina Zavalloni

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Als de wereld in puin ligt wat betekent de muziek van een 17e- eeuwse componist dan nog? Dat is de centrale vraag in Utopia :: 47 – a very last Passion, van de Vlaamse componist en saxofonist Eric Sleichim. Deze opera/performance is een tweedelige passie waarin een verband gelegd wordt tussen het laatste jaar van de Dertigjarige Oorlog, 1647, en het laatste jaar van een toekomstige Dertigjarige Oorlog, 2047. De schoonheid van de geestelijke muziek, zoals Heinrich Schütz die componeerde tijdens de Dertigjarige Oorlog, was een ultiem teken van hoop op een betere wereld. Maar zouden wij in onze ultrapostmoderne tijd nog gevoelig zijn voor een dergelijk ethisch appél? Wat voor passie kunnen wij in 2047 beleven?

Achtergrondinformatie

Utopia :: 47 – a very last passion is een opera/performance van de Vlaamse componist en saxofonist Eric Sleichim. De voorstelling omspant vele eeuwen: van 1647, het laatste jaar van de Dertigjarige Oorlog die grote delen van Europa meesleepte in een bloedig religieus conflict, tot 2047, het laatste jaar van een toekomstig Dertigjarig Wereldconflict dat de menselijke beschaving aan de rand van de afgrond brengt. Het werk wordt uitgevoerd door Sleichim, de Italiaanse mezzosopraan Cristina Zavalloni, het saxofoonkwartet BL!NDMAN [sax] en het vocale kwartet BL!NDMAN [vox]. Utopia :: 47 is een productie van Muziektheater Transparant & BL!NDMAN. De voorstelling beleeft zijn première tijdens het Holland Festival op 21 juni 2011 in het Muziekgebouw aan ‘t IJ en zal daarna nog worden uitgevoerd in Brugge, Brussel en Antwerpen.

BL!NDMAN is in 1988 als saxofoonkwartet opgericht door Eric Sleichim, die er nog altijd artistiek leider van is. Behalve een hedendaags muziekensemble is BL!NDMAN ook een muzikaal lab, waarin de artistieke concepten van het werk van beeldende kunstenaars als Duchamp of Beuys tot uitgangspunt dienen. In 2008 werd BL!NDMAN uitgebreid tot een collectief, waarin de ervaring van de oorspronkelijke bezetting gedeeld kon worden met enkele jonge kwartetten. Uit dit collectief stammen de twee kwartetten die deze voorstelling mede uitvoeren.

Utopia :: 47 is een muzikale Passie in twee delen, die zich tot elkaar verhouden als een liturgie en een meditatie. Het uitgangspunt van het eerste deel is de geestelijke muziek die Heinrich Schütz (1585-1672) tijdens de Dertigjarige Oorlog componeerde. Schütz geldt als de grootste Duitse meester van de zeventiende eeuw en de belangrijkste componist van protestantse kerkmuziek voor Bach. De schoonheid van geestelijke muziek als die van Schütz was eeuwenlang het ultieme teken van hoop op een betere wereld. Dat utopische verlangen kreeg onder meer uitdrukking in het evenwicht van de muzikale harmonie; maar aan het begin van de eenentwintigste eeuw staat die harmonie op de helling.

Het Schütz-concert mondt dan ook uit in een discussie over de wereld van vandaag, over politiek, religie en geweld – over ‘schoonheid die haar gezicht heeft verbrand’. Op de grens tussen schoonheid en gruwel werpt de voorstelling belangrijke vragen op: geloven we nog in wat die ‘oude muziek’ ons vertelt? Zijn we nog gevoelig voor haar ethisch appèl of houdt onze bewondering op bij het esthetische genoegen? Is het mogelijk een ‘passie’ voor onze tijd te schrijven? En wat blijft er van ons utopisch verlangen over, oog in oog met de mogelijkheid van een catastrofe?

Deze vragen krijgen in het tweede deel een radicaal muzikaal antwoord met nieuw werk van Sleichim. Het is nu 2047, het einde van een nieuwe Dertigjarige Oorlog. De wereld ligt in puin. Wat betekent muziek van Schütz nog aan de rand van de afgrond? Kan uit de brokstukken van onze cultuur een nieuwe samenleving ontstaan? Aanvankelijk biedt het tweede deel van de voorstelling een soort ultrapostmodern toekomstbeeld: de nieuwe mens kiest voor het spel, het eindeloos monteren, het liederlijke combineren van hoog en laag, populair en elitair, geestelijk en werelds. Alles kan een game zijn. De wereld een grote ‘Day After Party’. Maar langzaam kristalliseert zich uit dit muzikale geweld de stem van een vrouw, een oorlogsverhaal dat zich als een moderne passie op vele plaatsen ter wereld zou kunnen afspelen: het verhaal van een anoniem slachtoffer dat stem geeft aan een wereld die zijn ondergang ternauwernood heeft overleefd.

Biografieën

Componist en saxofonist Eric Sleichims is de oprichter en artistiek leider van BL!NDMAN. Behalve een hedendaags muziekensemble is BL!NDMAN ook de naam van een lab waarin sinds de oprichting in 1988 een aanhoudend werkproces gaande is. De naam is afgeleid van Marcel Duchamps in 1917 begonnen tijdschrift The Blind Man: die titel verwijst naar het dadaïstische idee van een blinde gids die bezoekers rondleidt door een tentoonstelling. Het collectief, met Sleichim voorop, stelt zich tot doel artistieke concepten die aan de basis liggen van het werk van beeldende kunstenaars als Duchamp en Beuys te vertalen naar een muzikale taal. Met de klassieke saxofoonkwartetbezetting als uitgangspunt legt BL!NDMAN zich toe op de ontwikkeling van onconventionele speeltechnieken, waarbij verschillende kunstdisciplines doorkruist worden en het repertoire voor het instrument op eigenzinnige wijze wordt vergroot. Met zijn multidisciplinaire aanpak heeft BL!NDMAN inmiddels internationale faam verworven. Het ensemble heeft van meet af aan opdrachten uit de dans- en theaterwereld ontvangen, multimediale voorstellingen uitgewerkt en een aantal stille films van live muziek voorzien. BL!NDMAN werkte in het verleden samen met artiesten als Anne Teresa De Keersmaeker, Collegium Vocale Gent, Filmfabriek, Gerry Hemmingway, Guy Cassiers, Heiner Goebbels, Ictus ensemble, Ivo Van Hove, Jan Fabre, Josse De Pauw, Paul Van Nevel, Peter Verhelst, Steve Lacy en Terry Riley. In 2008 breidde Sleichim BL!NDMAN uit tot een collectief waarin de twintig jaar podiumervaring van het oorspronkelijke kwartet BL!NDMAN [sax] wordt gedeeld met de jonge kwartetten BL!NDMAN [drums] en BL!NDMAN [vox]. Daarnaast werd in de vorm van het jonge strijkkwartet BL!NDMAN [new strings] een educatieve tint toegevoegd aan het palet van BL!NDMAN.

Muziektheater Transparant is een internationaal productiehuis voor muziektheater. Het werd opgericht in 1994. Vertrekkend vanuit de artistieke en maatschappelijke actualiteit gaat Transparant een intensieve dialoog aan met kunstenaars uit verschillende disciplines; het presenteert muziektheater in al zijn diversiteit en voor een breed publiek in uiteenlopende nieuwe projecten, waarin steeds de stem centraal staat. Van groot belang voor het gezelschap is daarom de samenwerking met jonge artiesten en het stemmenproject Institute for Living Voice. De ontmoetingen met zangers uit diverse stijlen en tradities en het creëren van nieuw werk met jonge zangers heeft de voorbije jaren enkele spraakmakende voorstellingen opgeleverd. Muziektheater Transparant werpt zich op als een huis waar paden elkaar kruisen en inspireren, bijvoorbeeld door oude en nieuwe muziek gelijktijdig te programmeren en met elkaar te confronteren. Bijzondere aandacht gaat bovendien uit naar de ondersteuning van hedendaagse muzikanten en de ontwikkeling van hun werk. Zo biedt Transparant residentie aan drie huiscomponisten: Wim Henderickx, Jan Van Outryve en Eric Sleichim, evenals twee huisregisseurs: Wouter Van Looy en Caroline Petrick; en het zet zich in om het muziektheater van Josse De Pauw en An De Donder te produceren. Daarnaast zijn Annelies Van Parys en Joachim Brackx, twee veelbelovende Vlaamse componisten, uitgenodigd om tijdens een driejarige residentie bij Transparant hun eerste stappen in muziektheater te zetten. Transparant was reeds te gast op verschillende internationale festivals en evenementen, zoals Salzburger Festspiele, kunstenfestivaldesArts, diverse Cultuursteden van Europa, Edinburgh International Festival, Holland Festival en Singapore Arts Festival. Deze verscheidenheid aan voorstellingen, artiesten en productiemethodes geven  Muziektheater Transparant een uniek nationaal en internationaal karakter.                           

CREDITS

muziek
Heinrich Schütz
muziek
Eric Sleichim
geïnspireerd door
Günther Grass, John Gray, Yvonne Vera en de Manifesten
regie, muziek, scenografie
Eric Sleichim
video
Kurt d’Haeseleer
elektronica
Max Bruckert
dramaturgie
Erwin Jans
dramaturgie
Jan Vandenhouwe
kostuums
Isabelle Lhoas
lichtontwerp
Luc Schaltin
repetitor
Marnix de Cat
mezzosopraan
Cristina Zavalloni
uitvoering
BL!NDMAN
sopraan, draaitafels
Griet de Geyter
countertenor, draaitafels
Gunther Vandeven
tenor, draaitafels
Andreas Halling
basbariton, draaitafels
Tiemo Wang
sopraansax, e-gitaren
Koen Maas
altsax, e-gitaren
Roeland Vanhoorne
tenorsax, e-gitaren
Piet Rebel
baritonsax, e-gitaren
Raf Minten
productie
Muziektheater Transparant
productie
BL!NDMAN
in opdracht van
MA-festival
in opdracht van
KlaraFestival
coproductie
deSingel international arts campus / Antwerp
coproductie
BL!NDMAN
coproductie
Muziektheater Transparant
in samenwerking met
Concertgebouw Brugge
met medewerking van
Concertgebouw Brugge
met medewerking van
Grame
met medewerking van
Kaaitheater
met dank aan
les ballets C de la B
met dank aan
Aan Brecht
met dank aan
Jan, Jonas, Jef, Roeland, Wout