Elevator Repair Service brengt de wanhoop van The Lost Generation op het toneel.

The Select (The Sun Also Rises)

naar The Sun Also Rises van Ernest Hemingway

Elevator Repair Service, John Collins

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Na Gatz en The Sound and the Fury (April Seventh, 1928) komt Elevator Repair Service (New York) met de derde toneelbewerking van een klassieke Amerikaanse roman naar het Holland Festival. Onder de titel The Select (The Sun Also Rises) brengen ze een inventieve enscenering van The Sun Also Rises, Ernest Hemingways roman over de Lost Generation. Amerikaans correspondent Jake Barnes is impotent door een oorlogswond en ziet lijdzaam toe hoe de vrouw van wie hij houdt, Lady Brett Ashley, zich overgeeft aan seksuele escapades met andere mannen. Als Jake, Brett en hun expatvrienden afzakken van de bistro’s in Parijs naar de stierengevech-ten en feesten in Pamplona, komen hun verlangens en frustraties tot uitbarsting en komt Jake erachter dat ook de liefde het trauma van de oorlog niet kan overwinnen.

De Volkskrant (****)
"Geestige scènes, goede choreografie (lees: lekkere dans) en alle drank van Parijs en Pamplona kunnen uiteindelijk niet maken dat het werkelijk goed gaat met de hoofdfiguren. (...) Levert op: een erg fraaie, bitterzoete voorstelling."

Trouw:
"De groep combineert graag elementen van traditioneel theater en slapstickcomedy. (...) Het raffinement van de eenvoud."

Achtergrondinformatie

ACHTERGRONDINFORMATIE

Na The Sound and the Fury en The Great Gatsby komt Elevator Repair Service met de toneelversie van een derde klassieke Amerikaanse roman naar het Holland Festival. Onder de titel The Select (The Sun Also Rises) brengt het beroemde New Yorkse gezelschap The Sun Also Rises op de planken, het eerste en volgens velen beste werk van Ernest Hemingway (1891–1961). Het verhaal speelt zich af in de kringen van Amerikaanse en Britse expats in het Parijs van de jaren twintig, de zogenaamde Lost Generation, een term die werd geïntroduceerd door de Amerikaanse schrijfster Gertrude Stein. Zij doelde hiermee op de generatie die in de Eerste Wereldoorlog volwassen was geworden en door de verschrikkingen van de oorlog haar geloof in traditionele waarden als moed, eer, mannelijkheid, trouw en liefde had verloren. Het was een generatie die terecht was gekomen in een existentieel vacuüm, wanhopig op zoek naar vervulling en betekenis in het leven.

Synospis
Jake Barnes is een Amerikaanse correspondent in Parijs, waar hij met vrienden en bekenden een eindeloze gang langs café’s, clubs en partijtjes maakt. Jake is door een oorlogswond impotent en worstelt met zijn liefde voor Lady Brett Ashley, een Britse aristocrate en femme fatale die er een losbandig leven op na houdt. Brett zegt ook verliefd op Jake te zijn, maar wil zich niet binden, omdat een seksuele relatie niet mogelijk is. Ook Brett is emotioneel beschadigd door de oorlog, maar weet dit met een bijna mannelijke hardheid te verbergen. Ze is verloofd met Mike Campbell, een Schotse alcoholist en klaploper, maar is hem regelmatig ontrouw. Haar gang langs al de mannen die ze verslindt, lijkt op een vergeefs zoeken naar haar eerste liefde en naar de traditionele waarden van liefde en romantiek zoals die voor de oorlog nog leken te gelden. De laatste man in het rijtje van Bretts minnaars is Robert Cohn, een schrijver uit een rijke Joodse familie. Tijdens een reis naar San Sebastian is hij met haar naar bed geweest. Cohn is de buitenstaander in het gezelschap. Hij is Joods, hij heeft de oorlog niet meegemaakt – in ieder geval niet van dichtbij – en hij refereert regelmatig aan oude waarden van vóór de oorlog, als liefde, trouw, mannelijkheid en eer.

Als de actie zich verplaatst van de café’s van Parijs naar de broeierige sfeer van de stierenfeesten in Pamplona, komen de steeds hoger oplopende frustraties, antipathieën en onderlinge jaloezieën als in een roes tot uitbarsting. De seksueel beladen en gewelddadige sfeer wordt prachtig verbeeld in Hemingway’s beschrijving van de drankgelagen en de stierengevechten. Brett verleidt haar volgende man, de jonge matador Pedro Romero, die staat voor een nieuwe generatie die het in zich heeft eerlijk, puur en sterk te blijven in een immorele wereld. Robert Cohn kan niet verkroppen dat Brett niets meer van hem wil weten, en slaat eerst Mike en Jake en dan ook Pedro Romero in elkaar. Zijn grote woorden zijn loze woorden gebleken, vals en sentimenteel. Maar ook Jake moet uiteindelijk inzien dat Bretts liefde voor hem weinig te betekenen heeft. Als hij Brett in Madrid ophaalt, nadat zij is weggegaan bij haar matador, en Brett fluistert hoe mooi het had kunnen zijn tussen hen, antwoordt hij met de wijsheid van de wereld: ‘Isn’t it pretty to think so?’.

Voor The Select (The Sun also Rises) concentreerde regisseur John Collins zich volledig op de dialogen van Hemingway, die volgens hem een perfect ritme hebben. Alle tekst rond de dialogen werd gestript en alleen gebruikt als leidraad voor het stuk. Zo vond Collins in de roman de toneeltekst voor het stuk. Elevator Repair Service maakt voor dit stuk geen gebruik van decorwisselingen, maar met behulp van een zorgvuldig en subtiel uitgewerkt klankdecor wordt de toeschouwer naadloos van de Parijse café’s (waaronder The Select) naar de broeierige sfeer van de stierenfeesten in Pamplona getransporteerd.

Biografieën

Ernest Miller Hemingway (21 juli 1899 – 2 juli 1961) wordt gezien als een van de grootste Amerikaanse schrijvers van de 20e eeuw. Zijn karakteristieke stijl, gekenmerkt door strak en spaarzaam proza, met korte zinnen die het verhaal als in een filmische montage opbouwen, was van grote invloed op de 20e-eeuwse literatuur. Ook zijn zin voor avontuur en zijn imago van de literaire machoman waren legendarisch. Hemingway won de Nobelprijs voor literatuur in 1954. Veel van zijn werken worden gerekend tot klassiekers van de Amerikaanse literatuur. Hemingway werd geboren en getogen in Oak Park, Illinois. Na de middelbare school werkte hij een paar maanden als reporter voor The Kansas City Star, tot hij in de Eerste Wereldoorlog naar het Italiaanse front ging als ambulancechauffeur voor het Amerikaanse Rode Kruis . Zijn ervaringen daar vormden de basis voor zijn roman A Farewell to Arms. Hemingway raakte ernstig gewond in de oorlog en was binnen een jaar weer terug in Amerika. Na wat los-vast werk in Chicago verhuisde hij naar Parijs, waar hij aan de slag ging als buitenlands correspondent voor de Toronto Star. Tijdens zijn tijd in Parijs ontmoette hij de modernistische schrijvers en kunstenaars van de zogenaamde Lost Generation, Britse en Amerikaanse expats die in de jaren twintig in Parijs woonden, waaronder Gertrude Stein, Ezra Pound, James Joyce en F. Scott Fitzgerald. In 1926 publiceerde Hemingway The Sun Also Rises, zijn eerste roman (na een aantal korte verhalen, gebundeld in In our Time, en de novelle The Torrents of Spring). Met dit boek vestigde hij zijn naam als een van de meest vooraanstaande schrijvers van zijn generatie.

Zijn leven lang was Hemingway gefascineerd door de oorlog. In A Farewell to Arms zoomde hij in op de zinloosheid, in For Whom the Bell Tolls op de kameraadschap die het meebrengt. Oorlog was voor hem een machtig symbool voor de wereld, waar hij tegen aankeek als een complex geheel van morele dubbelzinnigheden dat bijna onvermijdelijk pijn en verwoesting in zich droeg. Om te overleven in een dergelijke wereld, en misschien wel om er zegevierend te voorschijn te komen, moet men zich gedragen met moed, beleid, volharding en waardigheid, een aantal principes dat bekend staat als de “Hemingway code”. Het streven moest zijn “gratie onder druk” te tonen om zich goed te gedragen in de eenzame strijd die het leven is. Hemingway ging vier maal naar Spanje tijdens de Burgeroorlog, hielp geld inzamelen voor de strijd van de Republiekijnen tegen Franco en schreef een toneelstuk op grond van zijn ervaringen.Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef hij in Londen, en vloog mee op een aantal missies van de Royal Air Force. Zijn ervaringen in Spanje verwerkte hij in zijn roman For Whom the Bell Tolls. Kort na de publicatie van zijn meest populaire roman The Old Man and the Sea, waarvoor hij in 1953 de Pulitzerprijs kreeg, ging Hemingway op safari in Afrika. Hij vond er bijna de dood in een vliegtuigongeluk dat hem voor de rest van zijn leven veel pijn en een slechte gezondheid zou bezorgen. Hemingway keerde korte tijd terug naar Europa en vestigde zich toen in Cuba, waar hij zijn postuum gepubliceerde memoires A Moveable Feast schreef. Tijdens die periode zakte hij weg in een depressie waarvan hij nooit echt herstelde. Fidel Castro’s revolutie deed hem verhuizen van Cuba naar Ketchum, Idaho, waar hij in de zomer van 1961 zelfmoord pleegde met zijn favoriete jachtgeweer. Hemingway was vier maal getrouwd en had drie zoons.

Het New Yorkse toneelgezelschap Elevator Repair Service werd in 1991 opgericht door regisseur John Collins en een aantal acteurs met de eerste productie Mr. Antipyrine, Fire Extinguisher. Hun voorstellingen bestrijken een brede variëteit aan onderwerpen en literaire vormen. Ze combineren elementen van slapstick-comedy, hi-tech en lo-tech design, literaire en gebruiksteksten, gevonden voorwerpen en tweedehands meubilair, en de hoog-ontwikkelde stijl van podiumchoreografie die de groep zo eigen is. Elk stuk wordt door middel van verschillende ‘work in progress’-opvoeringen ontwikkeld en geperfectioneerd. De eerste vijftien jaar van zijn bestaan specialiseerde het ensemble zich in de opvoering van improvisaties rond zogenaamde ‘gevonden teksten’, variërend van non-fictie tot film en televisie, in de woorden van Collins ‘alles wat geen literatuur was’. In 2005 ging het roer radicaal om met een trilogie waarin drie grote, modernistische Amerikaanse romans uit de jaren twintig van de vorige eeuw op het toneel worden gebracht, een “vijf jaar durend proces van het verkopen van onze eigen ziel”, aldus Collins. Het eerste deel van deze trilogie was Gatz, waarin de volledige roman The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald werd vertolkt. Na Gatz volgde The Sound and the Fury (April Seventh, 1928), een toneelbewerking van het eerste deel van William Faulkners beroemde roman. Het derde deel van de trilogie, The Select (The Sun also Rises), is gebaseerd op Ernest Hemingways roman The Sun Also Rises, en had zijn New Yorkse première in februari van dit jaar, na een zeer succesvolle run van Gatz in het Public Theatre (New York) in oktober en november 2010. Elevator Repair Service is geen onbekende op het Holland Festival. De groep werd eerder in het festival gepresenteerd met Cab Legs en met de eerste twee romanbewerkingen Gatz en The Sound and the Fury (April Seventh, 1928).

CREDITS

tekst
Ernest Hemingway
gecreëerd door
Elevator Repair Service
regie
John Collins
toneelbeeld en kostuums
David Zinn
licht
Mark Barton
geluid
Matt Tierney
geluid
Ben Williams
medewerker lichtontwerp
Dans Maree Sheehan
coach dans en beweging
Katherine Profeta
voorstellingsleiding
Sara C. Hughes
productieleiding
B.D. White
producent
Ariana Smart Truman
cast
Frank Boyd
cast
Mike Iveson
cast
Vin Knight
cast
Kate Scelsa
cast
Kaneza Schaal
cast
Pete Simpson
cast
Susie Sokol
cast
Lucy Taylor
cast
Matt Tierney
cast
Ben Williams
coproductie
Elevator Repair Service
coproductie
New York Theatre Workshop
in opdracht van
Ringling International Arts Festival
in opdracht van
John and Mable Ringling Museum of Art
in samenwerking met
Baryshnikov Arts Center
in samenwerking met
Philadelphia Live Arts Festival
met steun van
The Pew Center for Arts & Heritage through the Philadelphia Theatre Initiative
met steun van
Festival Theaterformen Hannover/Braunsschweig