Rihm en Waltz: twee meesters die elkaar verstaan en versterken.

Jagden und Formen (Zustand 2008)

Wolfgang Rihm, Sasha Waltz & Guests, Ensemble Modern Frankfurt

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Moderne dans en muziek voeren elkaar naar een hoger plan in Jagden und Formen (Zustand 2008) van componist Wolfgang Rihm en choreografe Sasha Waltz. Jagden und Formen (Zustand 2008) is een zogenaamd ‘Werklandschaft’, een muziekstuk dat Rihm al sinds de jaren negentig verschillende malen heeft herschreven. Speciaal voor de choreografie van Sasha Waltz maakt hij nu deze ‘overschildering’, zoals hij het zelf noemt. Waltz toont zich ook in dit stuk weer een meester in het vervlechten van muziek en dans. De duizelingwekkende energie van Rihms compositie wordt beantwoord met een choreografie voor dansers én musici die niet de muziek probeert te imiteren, maar de muzikale figuren en motieven daadwerkelijk in dans uitdrukt; een stuk waarin muziek en dans één zijn.

Achtergrondinformatie

Jagden und Formen (Zustand 2008) combineert een nieuwe versie van Wolfgang Rihms bestaande muziekstuk met een nieuwe danscreatie van Sasha Waltz. Het uitgangspunt van de voorstelling is Rihms muziekstuk dat speciaal voor deze gelegenheid weer een nieuwe update heeft gekregen. Rihms energieke, expressieve compositie lijkt op zichzelf al een verscheidenheid aan lichamelijke formaties en elementaire fysieke stadia uit te drukken. Sasha Waltz heeft zich hierdoor laten inspireren en een choreografie voor zowel dansers als musici gecreëerd. Al sinds de jaren negentig werkt Wolfang Rihm aan zijn muziekstuk Jagden und Formen. Het stuk is gebouwd op drie voorgaande werken: Gejagte Form, Verborgene Form en Gedrangte Form. Het stuk is een soort ‘Werklandschaft’, zoals Rihm dat zelf noemt. Het verkeert in een continue veranderingsproces en is volgens Rihm ook nooit af. Voor deze uitvoering met de dansers van Sasha Waltz heeft Rihm een nieuwe versie van zijn stuk gecreëerd. Het Ensemble Modern, dat het stuk op het Holland Festival ten gehore zal brengen, heeft Jagden und Formen in verschillende stadia reeds ten gehore gebracht en het in 2001 op cd uitgebracht.

Sasha Waltz zoekt met haar gezelschap Sasha Waltz & Guests in haar choreografieën naar een gelijkwaardige presentatie van dans en muziek. Ze wil zorgen dat dansers, musici en zangers bewuster op het toneel staan en een collectieve presence neerzetten. Ze begon dit streven met haar opera-choreografie voor Dido & Aeneas (Holland Festival 2006) en zette de lijn voort in Medea (Holland Festival 2009) en Roméo et Juliette. Ook in Jagden und Formen (Zustand 2008) zien we muziek en dans samengaan in wat de Duitse critica Eva-Elisabeth Fisher vrij vertaald ‘een parel in het oeuvre van Sasha Waltz’ noemde. De duizelingwekkende energie van Rihms compositie wordt beantwoord met een choreografie voor dansers én musici die niet de muziek probeert te imiteren, maar de muzikale figuren en motieven daadwerkelijk in dans uitdrukt, en de structuur van de muziek belichaamt. Jagden und Formen (Zustand 2008) ging in mei 2008 in première en werd lovend ontvangen door pers en publiek. Na afloop werd er een kwartier lang luid gejuicht voor de dansers en musici. De critici schreven over ‘een briljant samengaan van twee kunstvormen’, ‘dans die de spanning van de muziek verder voert en een nieuwe wereld opent’ en het Ensemble Modern dat ‘fantastisch precies’ speelt.

Biografieën

Wolfgang Rihm (1952) is een Duitse componist en pedagoog. In 1972 behaalde hij zowel zijn middelbare schooldiploma als zijn conservatoriumdiploma’s voor muziektheorie en compositie. De première van zijn vroege werk vroege werk Morphonie tijdens het Donaueschingen Festival plaatste hem in 1974 gelijk in de voorste gelederen van de Europese muziekwereld. Rihms vroege werk, waarin hedendaagse technieken verweven zijn met het expressionisme van Mahler en Schönberg, werd gezien als een opstand tegen de avant-gardegeneratie van Karlheinz Stockhausen (bij wie hij in 1972–73 studeerde) en Pierre Boulez. Rihm is een veelschrijver, met honderden voltooide composities, waarvan een groot deel nog niet commercieel opgenomen is. Tot zijn belangwekkendste werken behoren onder andere de twaalf strijkkwartetten, de opera's Die Hamletmaschine (1983-1986, op tekst van Heiner Müller) en Die Eroberung von Mexico (1987-1991, gebaseerd op teksten van Antonin Artaud), meer dan twintig liedcycli, het oratorium Deus Passus (1996), het kamermuziekwerk Jagden und Formen (1995-2001, de versie uit 2008 is dit jaar tijdens het Holland Festival te horen inbij Sasha Waltz gelijknamige dansstuk) en een serie gerelateerde orkestwerken onder de titel Vers une symphonie fleuve. Rihm staat aan het hoofd van het Instituut voor Moderne Muziek van het conservatorium in zijn geboortestad Karlsruhe en was componist in residence bij de festivals van Luzcerne en Salzburg. In 2001 werd hij in Frankrijk benoemd tot ‘Officier dans l’Ordre des Arts et des Lettres’. In 2009 vond de wereldpremière van zijn monodrama Proserpina plaats in het Rokokotheater in Schwetzingen en in 2010 die van zijn opera Dionysos (in regie van Pierre Audi) tijdens het Salzburg Festival. Datzelfde jaar werd hem tijdens de Biënnale van Venetië de Gouden Leeuw voor zijn levenswerk was componist toegekend. Tot de andere prestigieuze prijzen die Rihm heeft ontvangen behoren de Bach Prijs van de stad Hamburg (2000) en de Ernst von Siemens Muziek prijs (2003).

De Duitse choreografe en regisseuse Sasha Waltz (Karlsruhe, 1963) studeerde van 1983 tot 1987 dans en choreografie in Amsterdam en New York. Een beurs van het Künstlerhaus Bethanien bracht haar in 1992 naar Berlijn, waar zij samen met Jochen Sandig in 1993 Sasha Waltz & Guests oprichtte en in 1996 haar intrek nam in de Sophiensæle, als thuisbasis van het gezelschap. Van 1999 tot 2004 maakte Waltz deel uit van de artistieke leiding van de Schaubühne am Lehniner Platz in Berlijn. Hier ontstonden onder meer de stukken Körper, S en noBody, evenals de choreografische installatie insideout. Eind 2004 maakte Sasha Waltz & Guests zich los van de Schaubühneopnieuw en realiseerde zij haar eerste operachoreografie Dido & Aeneas (Holland Festival 2006) op de muziek van Henry Purcell. In het jaar 2007 werkte Waltz opnieuw aan twee choreografische opera’s: Medea, op muziek van Pascal Dusapin en Roméo et Juliette, de Symphonie dramatique van Hector Berlioz. Door het vaktijdschrift Ballettanz werd Sasha Waltz in augustus 2007 gekozen tot ‘choreografe van het jaar’. Medea kreeg in 2009 tijdens het Holland Festival haar Nederlandse premièere. Na Medea bracht Waltz in 2010 een tweede choreografische opera op muziek van Pascal Dusapin op het toneel: Passion. Dit stuk beleefde zijn wereldpremière in Parijs. Jagden und Formen stamt uit 2008 en ging in Frankfurt in première. In 2008 ontving Waltz de Europese prijs voor New Theatrical Realities. In 2009 werd zij onderscheiden als officier in de Franse Orde van Kunst en Letteren.                           

CREDITS

muziek
Wolfgang Rihm
concept, choreografie
Sasha Waltz
productieleiding
Juan Kruz Diaz de Garaio Esnaola
muzikale leiding
Franck Ollu
licht
Martin Hauk
kostuums
Beate Borrmann
dramaturgie
Yoreme Waltz
choreografie, dans
Sasha Waltz & Guests
dans
Liza Alpizar Aguilar
dans
Jirí Bartovanec
dans
Davide Camplani
dans
Juan Kruz Diaz de Garaio Esnaola
dans
Edivaldo Ernesto
dans
Gabriel Galindez Cruz
dans
Renate Graziadei
dans
Luc Dunberry
dans
Mamajeang Kim
dans
Nicola Mascia
dans
Virgis Puodziunas
dans
Zaratiana Randrianantenaina
dans
Antonio Ruz
dans
Mata Sakka
dans
Yael Schnell
muzikale uitvoering
Ensemble Modern Frankfurt
repetitor
Juan Kruz Diaz de Garaio Esnaola
productie
Sasha Waltz & Guests
productie
Ensemble Modern Frankfurt