Muziek die naar de hemel reikt.

Dances of ascents

Alexander Knaifel, Diabolus in Musica, Radio Kamer Filharmonie

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Alexander Knaifel is van de avant-garde generatie Schnittke, Gubaidoelina en Pärt, componisten die in de jaren 60 in de Sovjet-Unie naam maakten. Evenals Pärt componeert Knaifel sinds de jaren 90 muziek met een uitgesproken religieus karakter. Knaifel was dan ook aangenaam verrast dat zijn spirtuele stuk voor polyclavier en drie orkesten Bridge hier onder meer gekoppeld wordt aan een mis van de Nederlander Jacob Obrecht, een van de grootste meesters van de 15e eeuw. Bridge wordt uitgevoerd door de Radio Kamer Filharmonie met Oleg Malov op allerlei klavieren. Verder speelt Erik Bosgraaf twee werken voor blokfluit waaronder een GAlexander Knaifel is van de avant-garde generatie Schnittke, Gubaidoelina en Pärt, componisten die in de jaren 60 in de Sovjet-Unie naam maakten. Evenals Pärt componeert Knaifel sinds de jaren 90 muziek met een uitgesproken religieus karakter. Knaifel was dan ook aangenaam verrast dat zijn spirtuele stuk voor polyclavier en drie orkesten Bridge hier onder meer gekoppeld wordt aan een mis van de Nederlander Jacob Obrecht, een van de grootste meesters van de 15e eeuw. Bridge wordt uitgevoerd door de Radio Kamer Filharmonie met Oleg Malov op allerlei klavieren. Verder speelt Erik Bosgraaf twee werken voor blokfluit waaronder een Ganassi:Weaver-of-Fictions van de Australische Liza Lim en een nieuw stuk van de Nederlandse componist Roderik de Man.anassi:Weaver-of-Fictions van de Australische Liza Lim en een nieuw stuk van de Nederlandse componist Roderik de Man.

programma

Programma

Diabolus in Musica o.l.v. Antoine Guerber 
Erik Bosgraaf, blokfluiten 

Roderik de Man (1941) 
Plainte (2011) voor sopraninoblokfluit & CD 
wereldpremière

Jacob Obrecht (ca. 1450-1505) 
Missa Sicut spina rosam (1497/98) 
Kyrie – Gloria – Credo 

Liza Lim (1966) 
Weaver-of-Fictions (2007) voor Ganassiblokfluit 
Nederlandse première 

Josquin Desprez (ca. 1450-1521) 
Déploration de Jean Ockeghem (Nymphes des bois) (ca. 1498) 

Jacob Obrecht (1457/1458-1505) 
Missa Sicut spina rosam (1497/98) 
Sanctus – Agnus 

pauze 

Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Martyn Brabbins 
Oleg Malov, diverse klavieren 

Alexander Knaifel (1943) 
Bridge dances of ascents (2006-07) voor polyclavier en drie orkesten
Nieuw werk in opdracht van NTR, wereldpremière

Delen:
I.
tempo 1 / vivo - polyphones 1-3

II.
tempo 2 / largissimo - polyphones 4-6

III.
tempo 3 / allegro - polyphones 7-9
tempo 4 / andante - polyphones 10-11
tempo 4a / andante - polyphones 10-11
tempo 5 / allegretto - polyphone 12
tempo 6 / presto 
tempo 7 / prestissimo

IV. (quasi cadenza)
tempo 8 / adagietto - polyphones 22-25

Achtergrondinformatie

Dances of ascents is een programma dat is samengesteld rond een recent werk van de Russische componist Alexander Knaifel (1943). Knaifel behoort tot de generatie componisten die in de jaren 60 in de Sovjet-Unie op de voorgrond trad, zoals ook de in ons land grotere bekendheid genietende Schnittke, Gubaidoelina en Pärt. Evenals die laatste componeert Knaifel muziek met een uitgesproken religieus karakter. Het programma wordt uitgevoerd door de Radio Kamer Filharmonie onder leiding van Martyn Brabbins, het Ensemble Diabolus in Musica (8 zangers) onder leiding van Antoine Guerber en de solisten Oleg Malev op klavieren en Erik Bosgraaf op blokfluit. De blokfluit loopt bovendien als een rode draad door beide programmahelften. Het gedeelte voor de pauze wordt gepresenteerd als een doorlopend geheel, samengesteld uit werken van drie verschillende componisten die in tijd en plaats ver van elkaar af staan: de Nederlanders Roderik de Man (1941) en Jacob Obrecht (1450-1505), en de Australische Liza Lim (1966). Volgens programmamaker Robert Nasveld was Knaifel aangenaam verrast toen hij hoorde dat zijn werk gekoppeld zou worden aan een mis van Jacob Obrecht, die gezien wordt als een van de grootste meesters van de tweede helft van de vijftiende eeuw en de belangrijkste schakel tussen Ockeghem en Josquin. Van Obrecht worden vier delen uit zijn Missa Sicut Spina Rosam uitgevoerd, te weten Kyrie, Gloria, Sanctus en Agnus, voorafgegaan door Plainte, een nieuw werk van De Man en onderbroken door een compositie van Lim. Dit programmaonderdeel wordt uitgevoerd door acht zangers van het Ensemble Diabolus in Musica onder leiding van Antoine Guerber en blokfluitist Erik Bosgraaf. 

Roderik de Man is een van de kopstukken van de Nederlandse naoorlogse muziek. Hij werkt in uiteenlopende genres en ontving talloze opdrachten van onder andere het Fonds voor de Scheppende Toonkunst, het Amsterdams Fonds voor de Kunst en de Johan Wagenaar Stichting. Zijn werk werd verschillende keren geselecteerd door de internationale jury van de International Society for Contemporary Music om te worden uitgevoerd tijdens de Wereldmuziekdagen. Voor dit programma schreef hij een nieuw werk voor sopraanblokfluit. Weaver-of-Fictions uit 2007 is een korte solo voor alt Ganassiblokfluit van de Australische componiste Liza Lim. Zij schreef het werk oorspronkelijk als een blokfluitstudie voor haar landgenote Genevieve Lacey, die op 26 mei 2007 de première van de definitieve versie ervan verzorgde, in het Iwaki Auditorium in Melbourne. De titel Weaver-of-Fictions is een verwijzing naar een van de namen die in de antieke oudheid aan de godheid Eros gegeven werden en wordt als zodanig gebruikt in het libretto dat Patricia Sykes schreef voor Lims opera The Navigator, waarin de blokfluitsolo later als prelude is opgenomen. 
Na de pauze voeren de Radio Kamer Filharmonie onder leiding van Martyn Brabbins en pianist Oleg Malov het recente Bridge – Dances of ascents (2006-07) van Alexander Knaifel uit, een werk voor ‘polyclavier’ en drie orkesten. Het polyclavier is een polyfoon keyboard dat in 1980 op de markt gebracht door het Franse bedrijf RSF. Robert Nasveld zegt over Alexander Knaifel: ‘Wat een vrolijke, prachtige man! In 2002 ontvangt hij mij in zijn woning in St. Petersburg letterlijk met open armen en laat me bijna niet meer los. Al spoedig gaat het alleen nog maar over liefde en God: alles wordt ‘van boven’ gestuurd. Als musicus moet je aandachtig de Bijbelse teksten lezen die onder zijn spaarzame noten staan en ze al spelend de ziel laten aansturen.’ Pianist Oleg Malov, die veelvuldig met componist samenwerkt, beschouwt Knaifels muziek dan ook als ‘hemels’.Bridge – Dances of ascents is voortgekomen uit de ontmoetingen van beide musici en genoemd naar het gelijknamige kaartspel, waaraan de instrumentale opstelling van het werk bovendien herinnert. De ‘opstijgende dansen’ uit de ondertitel hebben een uitgesproken religieuze connotatie. 

Biografieën

Alexander Knaifel is een Russisch componist en cellist. Hij werd op 28 november 1943 geboren in de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent, waar zijn ouders vanwege het beleg van Leningrad naartoe waren geëvacueerd. Knaifel groeide na die oorlog op in Leningrad. Aan het conservatorium in Moskou studeerde hij cello bij Mstislav Rostropovitsj (1961-1963) en vervolgens compositie bij Boris Arapov (1964-1967). Nog tijdens zijn studie associeerde Knaifel zich met de groep van avant-gardecomponisten waartoe onder anderen ook Andrej Volkonski, Edison Denisov, Alfred Schnittke, Sofia Goebaidoelina, Valentin Silvestrov, Leonid Chrabovski, Arvo Pärt en Tigran Mansoerjan gerekend werden. In 1979 werd Knaifel getroffen door een officiële ban op zijn werk wegens het bezoeken van muziekfestivals in het Westen. Gedurende de jaren 70 maakte hij een stilistische transformatie door en werd zijn werk minder avantgardistisch. Vanaf de jaren 90 wordt zijn oeuvre gekenmerkt door introvertie en ingetogenheid in composities die veelal religieuze, esoterische of filosofische thema's hebben. Knaifels oeuvre bestaat uit meer dan tachtig composities en daarnaast heeft hij voor meer dan veertig films muziek gecomponeerd. Zijn werk wordt relatief weinig uitgevoerd, zeker buiten Rusland; complicerende factoren zijn vaak de lange duur van zijn composities en de ongebruikelijke bezettingen – zijn Agnus Dei (1985) duurt bijvoorbeeld twee uur, evenals Nika (1974), dat bovendien geschreven is voor een ensemble van zeventien contrabassen; de bezetting voor Solaris uit 1980 bestaat uit 35 Javaanse gongs. Knaifel vierde zijn grootste internationale triomfen in Amsterdam, bij de uitvoeringen van zijn opera Alice in Wonderland in 2001 en bij uitvoeringen in Stuttgart in 2005. In 2009 werd zijn muziek gespeeld tijdens een aan sacrale minimal music gewijd festival in het Ierse Louth. 

Erik Bosgraaf (1980) is een Nederlandse blokfluitist. Hij studeerde in Amsterdam bij Walter van Hauwe en Paul Leenhouts en behaalde aan de Universiteit Utrecht tevens een master muziekwetenschap. Hij wordt beschouwd als een van de meest begaafde en veelzijdige blokfluitisten van een nieuwe generatie. In het verleden speelde hij in een rockband en bekwaamde hij zich op de hobo. Tegenwoordig is hij evenzeer thuis in eigentijdse als in oude muziek. The Gramophone schreef zeer lovend over de 3cd-box (Brilliant Classics) die hij wijdde aan werken uit Der Fluyten Lust-hof van Jacob van Eyck; NRC Handelsblad oordeelde over diezelfde box: ‘Bosgraafs virtuositeit en bovenal zijn onbetwistbare begrip van elke noot die hij speelt zijn indrukwekkend.’ Met werk van Van Eyck maakte hij recent zijn debuut op de gerenommeerde oude muziekfestivals van Utrecht en Berlijn. Bosgraafs interesse in de muziek van vandaag krijgt onder meer vorm door zijn samenwerking met de gitarist Izhar Elias. Als duo hebben zij dertig werken in wereldpremière gebracht. Ook werken zij samen met enkele toonaangevende experimentele filmmakers, activiteiten die hun neerslag hebben gevonden in de cd/dvd uitgave Big Eye (Phenom Records). Met zijn in muziek van de zeventiende en achttiende eeuw gespecialiseerde Ensemble Cordevento werd Bosgraaf in 2006 geselecteerd voor een tournee langs Nederlandse concertzalen ('Het Debuut') en speelde hij ondanks in onder meer Italië en Bulgarije. In 2007 nodigde Frans Brüggen hem uit om in het Amsterdamse Concertgebouw Actus Tragicus van Bach uit te voeren. Bosgraaf heeft de afgelopen jaren vele concerten en masterclasses gegeven door heel Europa, de Verenigde Staten, Zuid-Oost Azië en Australië. In 2009 werd hem een prestigieuze Borletti-Buitoni Trust Award toegekend. Begin dit jaar werd de Nederlandse Muziekprijs aan hem uitgereikt, de hoogste onderscheiding die het Fonds Podiumkunsten toekent aan getalenteerde musici.

Oleg Malov is een Russische pianist en dirigent. In 1970 behaalde hij zijn diploma aan het Conservatorium van Leningrad, waar hij studeerde bij de docenten Savshinsky en Perelman. Sinds 1972 is hij aangesteld als docent aan de pianoafdeling van het huidige Conservatorium van St. Petersburg. Gedurende zijn hele carrière als concertpianist heeft hij zich hoofdzakelijk toegelegd op eigentijdse muziek. Hij treedt regelmatig op tijdens belangrijke eigentijdse muziekfestivals in Europa en de Verenigde Staten, zowel als solist, als kamermusicus en als dirigent. Het meest bekend is hij om zijn intensieve omgang met de muziek van Galina Oestvolskaya, van wie hij vele werken heeft uitgevoerd. Op 1 mei 2009 trad Malov op tijdens het aan het oeuvre van zijn landgenoot Alexander Knaifel gewijde minifestival ‘The rest is noise: the music of Alexander Knaifel’ in Ierland. Malov verzorgt jaarlijks vele masterclasses, behalve in Rusland ook in onder andere België, Nederland, Luxemburg, Duitsland, Korea, Chili en de Verenigde Staten. Malov heeft voor zijn werk verschillende onderscheidingen ontvangen, waaronder de prestigieuze benoeming tot ‘erekunstenaar’ van de Russische Federatie. Behalve muziek heeft hij ook kunstkritiek gestudeerd.

De Radio Kamer Filharmonie is een flexibel orkest dat in verschillende bezettingen kan optreden, variërend van barokensemble tot ensemble voor hedendaagse muziek. De Radio Kamer Filharmonie bestrijkt een breed en gevarieerd werkterrein. Het orkest heeft in het hedendaagse repertoire een bijzondere reputatie opgebouwd en tekent regelmatig voor eerste (Nederlandse) uitvoeringen van nieuwe composities. 
De Radio Kamer Filharmonie levert een belangrijk aandeel aan de series de ZaterdagMatinee, het Zondagochtend Concert en de Robeco Zomerconcerten in het Amsterdamse Concertgebouw, De Vrijdag van Vredenburg in Utrecht en de serie NPS maakt hoorbaar in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Al deze concerten worden uitgezonden via Radio 4. Concerten in het kader van de ZaterdagMatinee worden frequent opgenomen door NPS Televisie voor uitzending via Nederland 2. Van 2005 tot 2010 was Jaap van Zweden chef-dirigent en artistiek leider van de Radio Kamer Filharmonie. Met ingang van het seizoen 2010-2011 is de Deense dirigent Michael Schønwandt aangetreden als chef-dirigent en voegt James MacMillan zich bij de vaste gastdirigenten van het orkest. De huidige vaste gastdirigenten zijn Frans Brüggen, sinds 2007 tevens eredirigent, en Philippe Herreweghe. 
Tijdens het festival Toonzetters in augustus 2008 ontvingen de Radio Kamer Filharmonie en pianist John Snijders elk de Muziekgebouwprijs voor de première eerder dat jaar van Richard Rijnvos’ NYConcerto. Andere recente hoogtepunten in het Muziekgebouw aan ‘t IJ waren onder andere de wereldpremières van werken van Pete Harden, Florian Maier, Peter Adriaansz en Bob Zimmerman op de laatste editie van de Nederlandse Muziekdagen en het concert met werken van Peter Maxwell Davies, waarin de componist voor het laatst als dirigent optrad. In meer traditioneel repertoire heeft de Radio Kamer Filharmonie van zich doen spreken met de uitvoering van Haydns opera Armida onder leiding van Jaap van Zweden en werken van Mozart, Poulenc, Honegger en Bizet onder leiding van Michael Schønwandt. De Radio Kamer Filharmonie speelt verder regelmatig in de educatieve serie De Magische Muziekfabriek in Vredenburg, de Internationale Gaudeamus Muziekweek in Amsterdam en het Holland Festival. Traditiegetrouw wordt het concertseizoen afgesloten met een Mozartfestival en concerten in de Robeco-serie in het Concertgebouw. De cd-catalogus van de Radio Kamer Filharmonie weerspiegelt de veelzijdigheid van het orkest. De tweede uitgave van het omroeplabel QuattroLive bevat opnamen van Beethovens Eerste symfonie onder leiding van Frans Brüggen en Tristan Keuris’ Symphony in D onder leiding van Jaap van Zweden. Voor verschillende andere labels nam de Radio Kamer Filharmonie werken op van onder anderen Joseph Haydn, Igor Stravinsky, Henk Badings en Otto Ketting. In het seizoen 2010-2011 wordt de catalogus aangevuld met nieuwe releases van eigentijds repertoire, waaronder NYConcerto van Richard Rijnvos en werken van componist en vaste gastdirigent James MacMillan. 

Diabolus in Musica is een Frans ensemble, genoemd naar wat middeleeuwse muziektheoretici als de ‘duivel in de muziek’ aanduidden: het dissonante interval van de overmatige kwart, oftewel tritonus. Het ensemble werd in 1992 opgericht en legt zich toe op studie en uitvoeringen van middeleeuwse muziek in de breedste zin, van gregoriaanse zang tot de grote polyfonieën van de vijftiende eeuw, waarbij de nadruk ligt op Franse muziek uit de twaalfde en dertiende eeuw. Daarbij richt het ensemble zich met name op bronnen die niet zijn uitgegeven of die alleen in manuscriptvorm beschikbaar zijn, met het doel in vergetelheid geraakt repertoire onder het stof vandaan te halen. Bij uitvoeringen wordt de muziek altijd in de oorspronkelijke historische, artistieke en sociale context geplaatst en in de laatste jaren heeft het ensemble geëxperimenteerd met innovatieve presentatievormen, bijvoorbeeld door komedianten en jongleurs op het podium uit te nodigen. Diabolus in Musica heeft opgetreden op de meest prestigieuze Franse festivals, zoals Ambronay, Saintes, Royaumont, Fontevraud en Cité de la Musique, en in het buitenland, in onder meer de Verenigde Staten, Duitsland, Nederland, België, Italië, Spanje, Scandinavië en Zuid-Amerika. In minder dan een decennium heeft het ensemble een discografie van vijftien albums opgebouwd, waarvan verschillende met Franse en internationale prijzen gelauwerd zijn. Het ensemble wordt sinds de oprichting in 1992 gedirigeerd door Antoine Guerber, die studeerde aan het Centrum voor Middeleeuwse Muziek in Parijs en aan de Oude Muziek afdeling van het Nationaal Conservatorium van Lyon. Guerber houdt zich tevens bezig met musicologisch, kunsthistorisch en sociologisch onderzoek op het vlak van de middeleeuwen.

CREDITS

muziek
Alexander Knaifel
Liza Lim
Roderik de Man
Jacob Obrecht
dirigent
Antoine Guerber
Martyn Brabbins
uitvoering
Diabolus in Musica
Radio Kamer Filharmonie
diverse klavieren
Oleg Malov
blokfluiten
Erik Bosgraaf
coproductie
NTR
Holland Festival

DEZE VOORSTELLING IS MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR