Een sprankelende, moderne vertolking van Shukshins oer-Russische verhalen.

Shukshin’s Stories

Alvis Hermanis, State Theatre of Nations, Russia

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Het verhaal gaat dat de vertellingen van Vasiliy Shukshin (1929- 1974) zelfs partijleider Leonid Brezjnev tot tranen toe roerden. De post-Stalinistische schrijver en filmregisseur wist als geen ander in zijn werk de Russische ziel te vangen. Zijn verhalen worden bevolkt door excentrieke antihelden van het Russische platteland, sympathieke dromers die het moeten afleggen tegen een weerbarstige realiteit. De gevierde Letse regisseur Alvis Hermanis (1965) is er op een knappe manier in geslaagd een moderne vorm te vinden voor de teksten van Shukshin. Door de minimalistische setting en het sprankelende, vrije spel van de acteurs, waaronder sterren als Evgeny Mironov en Chulpan Khamatova, blijken Shukshin’s verhalen ook vandaag de dag nog niets aan kracht te hebben ingeboet.

Achtergrondinformatie

De Letse regisseur Alvis Hermanis (1965) brengt met het gezelschap van het State Theatre of Nations uit Moskou, Rusland een bewerking van acht korte verhalen van de Russische schrijver Vasiliy Shukshin (1929-1974).
De post-Stalinistische schrijver, acteur en filmregisseur Vasiliy Shukshin wist als geen ander in zijn werk de Russische ziel te vangen. Zijn vertellingen spelen tijdens een turbulente tijd in de Sovjet-Unie, toen veel Russen vaak noodgedwongen van het platteland naar de steden trokken. Op lichte toon en in eenvoudige taal vertelt Shukshin verhalen die zijn doordrenkt van verlangen, weemoed en wodka. De hoofdrollen worden doorgaans opgeëist door excentrieke antihelden van het Russische platteland, sympathieke dromers die het moeten afleggen tegen de weerbarstige realiteit van de snel veranderende Sovjetmaatschappij.
Hoewel regisseur Alvis Hermanis geen Rus maar een Let is, liggen de verhalen van Shukshin hem na aan het hart. Niet alleen is Hermanis als Let een soort van insider als het gaat om het leven in de voormalige Sovjet-Unie, hij wordt als regisseur ook wel een ‘nieuwe humanist’ genoemd en het drama dat hij brengt ‘documentair theater’, vanwege zijn liefde en aandacht voor een nauwgezette vertolking van het dagelijkse leven van mensen en hun vocabulaire. Het realistische karakter van Shukshin’s verhalen sluit naadloos aan bij Hermanis’ zin voor het alledaagse. Hermanis heeft de teksten van Shukshin onveranderd gelaten in deze tien stukken. Maar de regisseur heeft zijn acteurs tegelijk aangespoord om geen stereotypen van het Russische platteland van de jaren zeventig neer te zetten, maar moderne mensen die simpele en aangrijpende verhalen vertellen die iedereen kunnen overkomen. Voor ze met de repetities begonnen heeft hij met het volledige gezelschap van het Theatre of Nations, waaronder steracteurs Evgeny Mironov en Chulpan Khamatova, het geboortedorp van Shukshin in de Siberische regio Kraj Altaj bezocht om de sfeer te proeven en inspiratie op te doen voor de vertolking van hun karakters.
De acteurs spelen elk meerdere rollen in de acht verhalen, en zetten hun karakters scherp en dynamisch neer, met een on-Russische vrijheid in hun spel. Het toneelontwerp is een mix van minimalisme en hi-tech, met houten banken op een houten vloer en op de achterwand portretten, stillevens en landschappen van Shukshin’s geboortedorp Srostki anno 2007, gemaakt door vormgeefster Monica Pormale.

Biografieën

Vasiliy Makarovich Shukshin was een gevierd acteur, regisseur en schrijver in de post-Stalinistische Sovjet-Unie. De meer dan honderd korte verhalen die hij schreef, spelen rond de culturele tegenstellingen tussen de moderne stad en het traditionele platteland in een turbulente tijd van grote veranderingen. Veel Russen trokken na de Tweede Wereldoorlog noodgedwongen van het platteland naar de stad vanwege de collectivisatie, de industrialisatie en het mismanagement van de kolchozen en de sovchozen.
Shukshin’s protagonisten zijn ofwel plattelandsmensen die naar de stad trekken en deze als vervreemdend ervaren, of de mensen die op het platteland achterblijven, maar er geen toekomst meer hebben. Het zijn meestal sympathieke dromers die het moeten afleggen tegen de weerbarstige realiteit van de snel veranderende Sovjetmaatschappij van na de Tweede Wereldoorlog. Op de achtergrond speelt de sociale realiteit van de moderne Sovjet-Unie, maar de kleurrijke verhalen zelf zijn niet verbonden aan een politieke agenda. Ze blijven in die zin menselijk en gaan over het zoeken naar vrijheid, dromen van een betere toekomst, God en de zin van het bestaan.
Vasiliiy Shukshin werd op 25 juli 1929 geboren in een arme boerenfamilie in het dorpje Srostki in de Siberische region Kraj Altaj. Zijn vader Makar werd in 1933 gearresteerd en doodgeschoten tijdens de massale collectivisatie van het platteland onder Stalin. De jonge Vasiliy ging na 7 jaar lagere school en een niet afgemaakte technische auto-opleiding aan het werk op een kolchoz.
Op 20-jarige leeftijd werd hij opgeroepen door de marine. Vier jaar later, in 1953, werd hij ontslagen vanwege een maagzweer en een jaar later werd hij aangenomen op de Russische filmacademie in Moskou, de VGIK, waar hij studeerde onder Mikhail Romm en Sergei Gerasimov. In 1958 speelde hij zijn eerste hoofdrol, in de film Twee Fedors van Marlen Khutsiyev en speelde hij mee in de afstudeerfilm van Andrei Tarkovsky. Datzelfde jaar publiceerde hij ook zijn eerste korte verhaal Twee op een Wagen, in het blad Smema.
In 1963 publiceerde Shukshin zijn eerste bundel korte verhalen Dorpsbewoners, en later dat jaar werd hij vaste regisseur bij de Gorky filmstudio’s. In 1965 won hij met zijn scenario voor Kijk eens wat een Kerel een Gouden Leeuw op het Internationale Filmfestival van Venetie.
Vasiliy Shukshin stierf onverwacht op 2 oktober 1974 tijdens opnamen op de rivier de Wolga voor de film They fought for their Motherland.

Alvis Hermanis (Letland, 1965) is één van de belangrijkste Letse toneelregisseurs van zijn generatie. Hij ontving onder meer de prestigieuze European Theater Award for New Theatrical Realities en de Stanislavsky prijs voor buitenlands theater in Moskou. Sinds 1997 is Hermanis artistiek directeur van het Nieuwe Riga Theater, een bruisend theatergezelschap met een modern repertoire in het hart van de Letse hoofdstad.
De verschillende producties die Hermanis heeft gemaakt lopen sterk uiteen wat betreft inhoud en vorm, maar ze hebben allemaal gemeen dat ze sterk vanuit de karakters zijn ontwikkeld. Samen met de acteurs werkt hij eraan om deze heel precies vorm te geven, in gebaar en vooral in vocabulaire. Hermanis is erg geïnteresseerd in het minutieus weergeven of omzetten in theater van het dagelijkse leven van gewone mensen. Hij wordt daarom ook wel een ‘nieuwe humanist’ genoemd, en zijn drama ‘documentair theater’.
Hermanis genoot een opleiding als acteur aan het Letse Staatsconservatorium. In de jaren tachtig speelde hij in films en aan het toneel. In 1990 begon hij met regisseren. In 1992 kwam zijn eerste grote succes, Like a Calm and Peaceful River is the Home – Coming, naar de film Sex, Lies and Videotape van  Steven Soderbergh. Hij won hiermee de prijs voor de Beste Productie van het Seizoen. Daarna volgden producties van onder meer Marquis de Sade naar Yukio Mishima, Arcadia van Tom Stoppard en The Government Inspector van Gogol in 2002, waarmee hij de Young Directors Award op het Salzburg Festival won en internationaal doorbrak.
Na enkele spraakmakende producties in Duitsland, waaronder IJs, naar de roman van de hedendaagse Russische schrijver Vladimir Sorokin, en En La Ardiente Oscuridad van de twintigste-eeuwse Spaanse toneelschrijver Antonio Buero Vallejo, ging Hermanis in 2008 voor het eerst aan het werk in Rusland. Met Shukshin’s Stories, dat dit jaar naar het Holland Festival komt, heeft hij samen met de acteurs van het State Theatre of Nations, Russia de verhalen van deze geliefde Sovjetschrijver een verrassende en on-Russisch moderne vorm gegeven.

Volgens artistiek directeur Evgeny Mironov is het Moskouse State Theatre of Nations een ‘centrum waar de volgende generatie theatermakers wordt gevormd’. Het theater staat open voor experimentele voorstellingen van Russische en buitenlandse regisseurs en festivals, en voor alle vormen van theater, van muziektheater tot opera en operette, van klassiek ballet tot moderne dans, en van symfonische muziek tot experimentele jazz.
Theatre of Nations werd in 1987 opgericht als het Friendship of Nations Theatre, met de ambitieuze missie om een platform te zijn voor alle tradities en stromingen in het Russische theater. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 kreeg het de nieuwe naam State Theatre of Nations, Russia maar behield zijn functie als centrale culturele instelling voor Rusland en de voormalige Sovjetstaten, alsook podium voor theater uit landen buiten de voormalige Sovjetgrenzen.
Beroemde voorstellingen die door het Theatre of Nations naar Moskou zijn gehaald zijn onder meer twee legendarische producties van Robert Sturua: Shakespeares King Lear en Bertolt Brechts Der Kaukasische Kreidekreis, Peter Brooks productie van De Kersentuin voor de BAM, en Lev Dodins Broeders en Zusters naar het boek van Fjodor Abramov.
Sinds 2001 begon het Theatre of Nations met het produceren van eigen voorstellingen. Experiments in Assimilating ‘The Seagull’ by Means of the Stanislawski System was het eerste stuk dat op de planken werd gebracht. Later volgden onder meer Flies en Phèdre, beiden genomineerd voor diverse prijzen, en bekroond met een Gouden Masker voor actrice Maria Mironova voor haar rol als Phèdre.
Sinds het aantreden van acteur Evgeni Mironov als artistiek directeur ligt de focus nog meer dan tevoren op het ontwikkelen van nieuw talent voor de eigen producties en het binnenhalen van internationale producties die de horizon van het Russische publiek en van de Russische kunstenaars, acteurs en dansers verleggen.

CREDITS

gebaseerd op verhalen van
Vasily Shukshin
regie
Alvis Hermanis
toneelbeeld
Alvis Hermanis
toneelbeeld
Monica Pormale
foto's
Monica Pormale
kostuums
Viktoria Sevryukova
dramaturgie
Roman Dolzhansky
licht
Anna Tretiakova
cast
Evgeny Mironov
cast
Pavel Akimkin
cast
Irina Elizarova
cast
Alexander Grishin
cast
Chulpan Khamatova
cast
Kristina Koshkina
cast
Evgeny Mironov
cast
Alexander Novin
cast
Natalia Nosdrina
cast
Yulia Peresild
cast
Yulia Svezhakova
cast
Dmitry Zhuravlyov
productie
State Theatre of Nations, Russia