Volkse hymnen en Bachkoralen geïnspireerd op de figuur Maria.

Maria's song

Sinikka Langeland, Kåre Nordstoga, Lars Anders Tomter

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Noorse zangeres en kantelespeelster presenteert samen met Lars Anders Tomter op altviool en Kåre Nordstoga op orgel een onorthodox programma met volkse hymnen en Bachkoralen. Langelands karakteristieke wijze van zingen is diep geworteld in de Noorse volksliederentraditie. Toen ze zich ging verdiepen in de geschiedenis van de hymnen in deze traditie, stuitte zij op de verwantschap met de koralen van Johann Sebastian Bach. In eerste instantie worden de hymnen van Langeland afgewisseld met de muziek van Bach. In de loop van het concert komen de twee tradities dichter tot elkaar rond het thema Maria: Maria de moeder, Maria Magdalena én Maria, Bachs vrouw.

Achtergrondinformatie

De Noorse zangeres, kantelespeler en musicoloog Sinikka Langeland komt naar het Orgelpark voor een bijzonder concert rond Bach en Noorse volksmuziek. Samen met Lars Anders Tomter op altviool en Kåre Nordstoga op orgel brengt zij een onorthodox programma vol volkse hymnen, koralen en Mariaverering. Langeland (1961) bespeelde in haar jeugd verschillende instrumenten en verdiepte zich in de hedendaagse Noorse volksmuziek; in 1981 ontdekte ze de kantele en besloot zich toe te leggen op dit enigszins in onbruik geraakte volksinstrument. De kantele is een traditioneel psalterium, een getokkeld snaarinstrument uit de familie van de citers, dat hoofdzakelijk voorkomt in Finland en Estland. De oudste variant van de kantele heeft vijf of zes snaren van paardenhaar en een houten, uit één stuk vervaardigde klankkast; moderne instrumenten hebben metalen snaren en doorgaans een klankkast die is samengesteld uit meerdere delen. Langeland speelt dikwijls op een eigentijdse concertkantele met 39 snaren, gebouwd door Hannu Koistinen; het instrument kan in alle toonsoorten worden gestemd en biedt met zijn vijf octaven vele mogelijkheden. Voor het programma Maria's Song gebruikt zij hoofdzakelijk een traditionele Finse kantele met 15 snaren.
Na enige omzwervingen en een opleiding in Parijs studeerde Langeland in 1992 af als musicoloog aan de Universiteit van Oslo, en raakte vervolgens betrokken bij een groot project om de volksmuziektraditie van de provincie Finnskogen in kaart te brengen. Finnskogen (‘Fins bos’) is een gebied ongeveer 120 kilometer ten noorden van Oslo dat in de 17e eeuw bevolkt werd door immigranten uit Finland, de zogenoemde bos-Finnen. Vandaag de dag heeft het gebied de status van een nationale minderheid en hoewel er geen Fins meer gesproken wordt, zijn het dialect en de bijzondere poëtische traditie van die sjamanistische boscultuur bewaard gebleven in oude runenliederen. Langeland, die Finse voorouders heeft, zet zich in voor het behoud en de verbreiding van kennis van deze liederen, onder meer op een aantal albums waarop ze samenwerkt met gerenommeerde Noorse musici; in 2003 ontving ze de Noors-Finse Cultuur Prijs voor haar werk op dit gebied. Haar karakteristieke wijze van zingen is diep geworteld in de traditie van deze runenliederen en de kenmerkende vocale techniek die bekendstaat als kveding, maar heeft niettemin een heel persoonlijke signatuur; muziekjournalist Ton Maas heeft haar stem in de Volkskrant terecht vergeleken met die van de Engelse folkzangeres Sandy Denny.
Vanuit haar interesse in de runenliederen begon Langeland te verdiepen in de ontwikkeling van oude hymnen in de Noorse volksliederentraditie, wat uiteindelijk leidde tot een vergelijkend onderzoek met de orgelkoralen van J.S. Bach, die gebaseerd zijn op dezelfde bronnen. Samen met een organist maakte ze een reeks opnames en verzorgde talloze optredens in grote en kleine kerken verspreid over heel Noorwegen. Het succes van die benadering bouwt ze nu uit in een nieuw project waarin opnieuw koralen van Bach naast Noorse volkshymnen worden geplaatst, Maria's Song, over Maria en Maria Magdalena. In eerste instantie brengt Langeland de hymnen ten gehore, zingend en spelend op haar kantele, en ontfermen organist Kåre Nordstoga en altviolist Lars Anders Tomter zich over de Bachkoralen; maar op den duur treedt er overspraak op tussen de componenten, waarbij beide in een ander licht komen te staan.

Biografieën

Sinikka Langeland (1961) is een Noorse zangeres en bespeler van de kantele. In haar jeugd studeerde ze piano, gitaar en eigentijdse volksmuziek en in 1981 ontdekte ze de kantele, de Finse strijklier die haar voornaamste instrument zou worden. In de jaren 80 studeerde ze aan de gerenommeerde theaterschool École Jacques Lecoq in Parijs, waarna ze terugkeerde naar Noorwegen om musicologie te studeren en in 1992 haar diploma behaalde aan de Universiteit van Oslo. Ze was betrokken bij een groot project om de volksmuziek van de provincie Finnskogen in beeld te brengen, waarbij ze tevens de contacten opdeed die leidden tot haar opnames van enkele middeleeuwse Noorse ballades op het platenlabel Grappa Musikkforlag, die vervolgens bekroond werden met een prestigieuze Spellemannspris.
Langeland heeft grote belangstelling getoond voor de cultuur van Finnskogen, een gedeelte van Noorwegen waar zich in de zeventiende eeuw een groep Finnen vestigde als arbeiders in de houtindustrie. Ze bestudeerde de oude gebruiken en kunsttraditie van de regio en publiceerde het boek Karhun Emuu en enkele cd’s met materiaal uit haar onderzoek, geïllustreerd door Tore Hansen, een plaatselijk tekenaar die zijn inspiratie ook uit de oude volkscultuur haalt. Voor haar cd Runoja ontving ze de Edvard Prijs en in 2003 kreeg ze samen met Ove Berg de Noors-Finse Cultuurprijs. In 2007 verscheen bij het platenlabel ECM Records haar eerste internationale album Starflowers. In januari 2010 kwam de cd Maria's Song uit waarop ze met altviolist Lars Anders Tomter een organist Kåre Nordstoga het snijpunt opzoekt van oude Noorse volkshymnen en de werken van J.S. Bach.

Kåre Nordstoga (1954) is een Noorse organist. Hij ontving zijn eerste muzieklessen van Harald Aune en Odd Jacob Unhammer in Notodden het plaatsje waar hij opgroeide. Vervolgens studeerde hij aan de Noorse Staatsacademie in Oslo waar Kaare Ørnung, Søren Gangfløt, Magne Elvestrand en Bjørn Boysen tot zijn docenten behoorden. Daarna studeerde hij in Londen bij David Sanger. In 1984 werd hij benoemd tot assistent organist van de Kathedraal van Oslo en sinds 1994 is hij daar eerste organist. Zijn repertoire bestrijkt een brede selectie van orgelwerken, waarbij de nadruk ligt op de oeuvres van klassieke orgelcomponisten als Bach, Mozart, Franck, Widor en Messiaen. Tussen 1990 en 1992 gaf hij een serie van dertig zaterdagrecitals waarin hij voor een groot publiek alle orgelwerken van Bach uitvoerde – een project dat hij in het Bachjaar 2000 herhaalde. Nordstoga heeft concerten gegeven in een groot aantal Europese landen en opnames gemaakt voor onder meer Simax, Norsk Kulturfond, Aurora en Afontibus, het label dat hij samen met violist Geir Inge Lotsberg heeft opgericht. Sinds 2009 werkt hij samen met zangeres en kantele-speelster Sinikka Langeland en altvioolist Lars Anders Tomter aan het project Maria’s Song op het raakvlak van oude Noorse volkshymnen en de werken van J.S. Bach.

De Noor Lars Anders Tomter studeerde viool en altviool bij Leif Jörgensen aan het Conservatorium van Oslo en aan de Noorse Staatsacademie. Vervolgens zette hij zijn studies voort bij Max Rostal en Sandor Végh. Hij won een speciale prijs voor zijn vertolking van Bartóks Altvioolconcerto op de Internationale Altvioolwedstrijd in Boedapest in 1984 en won de Maurice Vieux Wedstrijd in Lille in 1986. Het jaar daarop nam zijn carrière een vlucht met een uitgebreide tour door Amerika en Duitsland met het Noorse Kamerorkest. Tomter heeft inmiddels over de hele wereld opgetreden met onder meer Royal Philharmonic, BBC Symphony Orchestra, Academy of St Martin in the Fields, City of Birmingham Symphony Orchestra, RSO Frankfurt en Budapest Festival Orchestra, onder leiding van dirigenten als Sylvain Cambreling, Vladimir Ashkenazy, Okku Kamu, Ulf Schirmer en Dennis Russel Davies. Tomter wordt regelmatig uitgenodigd op de festivals van Lockenhaus, BBC Proms, Schleswig-Holstein, Kissingen en Styiarte. Samen met de pianist Leif Ove Andsnes is hij artistiek leider van een eigen kamermuziekfestival in Risör, Noorwegen. Zijn uitgebreide repertoire omvat alle belangrijke eigentijdse werken voor zijn instrument en zijn vele opnames zijn uitgebracht op de labels Simax, Naxos, Virgin Classics, NMC, Somm en Chandos. Tomter geeft les aan de Staatsacademie in Oslo. Hij bespeelt een Gasparo da Salo altviool uit 1590.

CREDITS

muziek
Johann Sebastian Bach
zang, centrale
Sinikka Langeland
orgel
Kåre Nordstoga
altviool
Lars Anders Tomter
coproductie
Orgelpark
coproductie
Holland Festival