Het complete werk van Edgard Varèse verspreid over twee spectaculaire avonden in de Gashouder.

Varèse 360°

Edgard Varèse

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Frans-Amerikaanse componist Edgard Varèse (1883-1965) liet een invloedrijk oeuvre na dat nu in zijn geheel, verspreid over twee avonden, wordt uitgevoerd. Houtblazers, koper en slagwerk, soms aangevuld met zang en strijkers, maken de dienst uit in Varèses vaak woest ritmische orkestwerken. Beroemd werd zijn Poème Électronique waarbij een waaier aan geluiden werd geprojecteerd op de Wereldtentoonstelling 1958 in Brussel. Van Varèses nooit gerealiseerde utopische opera Espace beleeft de voorstudie Étude pour Espace nu haar wereldpremière, in een orkestbewerking door Chou Wenchung, Varèses voormalige assistent. De avonden staan onder muzikale leiding van componist-dirigent Peter Eötvös en worden omlijst door nieuw werk van videokunstenaar Gary Hill. Eenmalig en uniek, een must voor elke muziekliefhebber!

Achtergrondinformatie

Op zaterdag 13 en zondag 14 juni 2009 wordt voor het eerst in één (dubbel)programma het complete oeuvre van de Frans-Amerikaanse componist Edgard Varèse (1883-1965) uitgevoerd. Varèse heeft zich zijn hele leven voor de wisselwerking tussen beeld en geluid geïnteresseerd, en dit programma is een hommage aan zijn visionaire ideeën over de verhouding tussen ruimtelijke, visuele en auditieve elementen in kunst. Vandaar dat zijn werken niet in een traditionele concertante omgeving wordt uitgevoerd, maar in de  Gashouder op het terrein van de Westergasfabriek. De muziek gaat bovendien vergezeld van een installatie van de Amerikaanse videokunstenaar Gary Hill, die al vanaf de jaren ‘70 op een innovatieve wijze met dat medium werkt en de aangewezen persoon is om de ideeën van de componist in beeld te becommentariëren. Het geheel van beeld en geluid wordt door Pierre Audi, artistiek directeur van het Holland Festival, in de ronde ruimte geplaatst. Alles van Varèse, in een omtrek van 360°.

 

De eerste van de twee avonden staat in het teken van Varèses orkestwerken en wordt verzorgd door het Asko Ensemble en het Rotterdams Filharmonisch Orkest onder leiding van de Hongaarse dirigent Peter Eötvös. In de jaren 20 van de vorige eeuw maakte de componist een zeer vruchtbare periode door, waarin een aantal van zijn beroemdste werken ontstond, zoals Offrandes (1921) voor sopraan en kamerorkest, Octandre (1923) voor blazers en contrabas, en Amériques (1922-26) en Arcana (1927) voor symfonieorkest. Met heftige contrasten in dynamiek en klankkleur onderzoekt Varèse hierin de mogelijkheden van het orkest in al zijn verschijningsvormen, waarbij hij al zijn karakteristieke gevoeligheid voor het slagwerk tentoonspreidt. Deze bijzondere interesse leidde uiteindelijk tot een van de hoogtepunten uit het slagwerkrepertoire, Ionisation (1930-1931) voor 41 percussie-instrumenten en twee sirenen, dat voor zondagavond op het programma staat.

 

Tijdens de tweede avond staat de periode 1930-1960 centraal, waarin Varèse werkte aan een nooit gerealiseerd muziektheaterwerk, Espace. Vrijwel al zijn composities uit deze periode, die zich kenmerken door kleinere bezettingen, werden geconcipieerd als onderdelen of voorstudies van dit enorme project. Het meest letterlijk was dat het geval in Etude pour Espace voor twee piano's, percussie en koor, dat in 1947 werd uitgevoerd. Delen van dit werk kwamen terecht in het Poème électronique uit 1958 (dat in een ‘gereconstrueerde’ versie te zien zal zijn in het Artis-planetarium), maar de partituur ervan werd nooit gepubliceerd. De Chinees-Amerikaanse componist Chou Wen-Chung, de voormalige assistent van Varèse, die lange tijd nauw met hem samenwerkte en als onderzoeker en adviseur aan dit project verbonden is, heeft deze oorspronkelijke partituur van een orkestratie voorzien die zijn wereldpremière zal beleven tijdens het Holland Festival. De uitvoering van het programma wordt deze avond verzorgd door Asko|Schönberg en Capella Amsterdam onder leiding van Peter Eötvös.

 

Varèse 360° is een productie van het Holland Festival in samenwerking met het Festival d’Automne à Paris, The Southbank Centre (Londen) en Asko|Schönberg, en zal na de première in Amsterdam doorreizen naar Parijs en Londen.

CREDITS

muzikale leiding
Peter Eötvös
muziek
Edgard Varèse
video
Gary Hill
mise-en-espace
Pierre Audi
mise-en-espace
Gary Hill
uitgevoerd door
Asko|Schönberg
uitgevoerd door
Rotterdams Philharmonisch Orkest
uitgevoerd door
Cappella Amsterdam
muziekonderzoek en arrangementen
Prof. Chou Wen-chung
lichtontwerp
Glen D’haenens
beeldtechniek
Arnoud Noordegraaf
geluidstechniek
Jan Panis
Christelle Fillod
uitvoering video
George Quasha
uitvoering video
uitvoering video
Els van Riel
uitvoering video
Charles Stein
kostuumontwerp
Paulina Wallenberg Olsson
slack line
Thijs Maartens
sopraan
Anu Komsi
fluit
Jeannette Landré
coproductie
Holland Festival
coproductie
Festival d’Automne (Paris)
coproductie
Radio France
coproductie
Salle Pleyel
coproductie
The Southbank Centre (London)
coproductie
Asko|Schönberg
in samenwerking met
Westergasfabriek, MeyerBergman
met steun van
Société Gavigniès voor het werk van Professor Chou Wen-chung
met steun van
Stichting Elektronische Gedichten voor de restauratie van Poème Électronique

Programma

Hyperprism (1923)
Asko|Schönberg
voor 9 blazers en 9 slagwerkers

 

Un Grand Sommeil Noir (1906)
Anu Komsi, Niek de Vente
voor sopraan en piano

 

Octandre (1923, rev. & ed. Chou Wen-chung 1980)
Asko|Schönberg
voor blazers en contrabass

 

Offrandes (1921)
Anu Komsi, Asko|Schönberg
voor sopraan en kamerorkest

 

Intégrales (1926, rev. & ed. Chou Wen-chung 1980)
Asko|Schönberg
voor 11 blazers en slagwerk

 

pauze

 

Nocturnal (1961, ed. & compl. Chou Wen-chung 1972)
Rotterdams Philharmonisch Orkest, Cappella Amsterdam
voor stemmen en kamerorkest

 

Arcana (1931 - 1964)
Rotterdams Philharmonisch Orkest
voor orkest

 

pauze

 

Tuning Up (1947, performance edition prepared from the original manuscript by Chou wen-chung 1997)
Rotterdams Philharmonisch Orkest
voor orkest

 

Amériques (1922, new edition with corrections by Chou Wen-chung 1972)
Rotterdams Philharmonisch Orkest
voor orkest

 

programma zo 14.6 

 

Ionisation (1934)
Asko|Schönberg
voor 13 slagwerkers

 

Ecuatorial (1933-1934)
Asko|Schönberg, Cappella Amsterdam
voor mannenstemmen, 8 koperblazers, piano, orgel, 2 theremins of ondes-Martenot en 6 slagwerkers

 

Density 21.5 (1936)
Jeannette Landré
voor fluitsolo

 

Étude pour Espace (1947, nieuw arr. new arr. Chou Wen-chung)
Asko|Schönberg, Cappella Amsterdam
voor koor en ensemble
wereldpremière

 

Dance for Burgess (1949, ed. Chou Wen-chung 1998)
Asko|Schönberg
voor ensemble

 

Déserts (1950-1954)
Asko|Schönberg
voor blazers, piano, slagwerk en geluidsband

 

Reconstructie van reconstruction of Poème Électronique (1958)
360° multimedia werk gemaakt voor de wereldtentoonstelling in Brussel (1958)