Een installatie rond Ligeti’s meesterwerk Lontano voor veertig jongeren en hun iPod.

Teenage Lontano

Marina Rosenfeld

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Veertig tieners staan, alleen of met z’n tweeën, in een lange rij met een iPod in hun oren. Uit een roterende speaker installatie boven hun hoofd klinken elektroakoestische geluiden van de New Yorkse componiste en turntablist Marina Rosenfeld. Zodra de tieners beginnen mee te zingen - aangehouden losse tonen die als een waaier van klank door de ruimte zweven – ontstaat uit het gezang de cover versie van György Ligeti’s orkestrale meesterwerk Lontano (1967). Na een krap half uur is de klankdroom Teenage Lontano voorbij. Rosenfeld maakte deze installatie/performance voor de opening van de Whitney Biennale in 2008. In de versie van Teenage Lontano die ze nu presenteert, schitteren veertig Amsterdamse jongeren in deze coproductie met het Stedelijk Museum. Zij geven het bevrijdende muziekstuk van Ligeti, dat bij het grote publiek bekend werd van de soundtrack van Kubricks The Shining (1980), een kwetsbare en ontroerende interpretatie.

Achtergrondinformatie

Veertig tieners staan, alleen of met z’n tweeën, in een lange rij met een iPod in hun oren. Uit een roterende speaker installatie boven hun hoofd klinken elektroakoestische geluiden van de New Yorkse componiste en kunstenaar Marina Rosenfeld. Zodra de tieners beginnen mee te zingen - aangehouden losse tonen die als een waaier van klank door de ruimte zweven – ontstaat uit het gezang Rosenfelds radicale “cover versie” van György Ligeti’s orkestrale meesterwerk Lontano (1967). Na een krap half uur is het voorbij, de hallucinaties opwekkende klankdroom Teenage Lontano die de kunstenaar Marina Rosenfeld maakte voor de opening van de Whitney Biennale in het Whitney Museum of American Art in New York in maart 2008. “Hoe Rosenfeld erin slaagde om wat in essentie een anti-sociale handeling is (luisteren naar een iPod) te transformeren tot de sociale activiteit van samen zingen, tot zelfexpressie, transparantie en kwetsbaarheid, was bijna hartverscheurend”, blogte collega-componist Marc Chan na de première.

Marina Rosenfeld raakte geïnteresseerd in Ligeti's Lontanouit 1967 omdat omdat het de utopische aspiraties leek te weerspiegelen van het historische moment: ‘Eén manier om Ligeti’s werk te lezen is als een poging vaste structuren neer te halen en iets te creëren dat vrijer en opener is. Als je ernaar luistert, ervaar je hoe een structuur zich opent’, zo vertelt zij in Time Out New York. ‘Dit vormexperiment is mijn manier om opnieuw een dergelijke openheid te bereiken.’

Gegrepen door het idee om Ligeti’s werk te confronteren met de zeer verschillende sociale en muzikale cultuur van eigentijdse tieners, maakte Rosenfeld een reeks individuele vocale melodieën die, wanneer ze werden gesynchroniseerd, een indruk zouden geven van Ligeti’s orkestwerk. Ze werkte eerst vanuit de partituur en later op het gehoor, en creëerde aldus twintig verschillende partijen die ze vervolgens opnam en downloadde in de mp3-spelers van de tieners. De ongebruikelijke configuratie – de jonge uitvoerenden die zingen op Rosenfelds (onhoorbare) vocale cues gaan volledig op in de wereld van de headset, maar nemen tegelijkertijd deel aan de publieke ruimte van koorzingen –stelt de jonge uitvoerenden in staat de complexe dissonanten en precieze timing van Ligeti’s modernistische idee te reproduceren. De jongeren leven zelf in een heel andere sociale en muzikale wereld, en de tussenruimte tussen hun eigen leefwereld en die van het stuk wordt, zoals Rosenfeld zegt, gespiegeld in de ongebruikelijke mise-en-scène: ‘Het speakersysteem hangt bovenin, het koor staat eronder, en het muziekstuk zelf krijgt gestalte in de ruimte daartussen.’

Biografie

De Hongaars-Oostenrijkse componist György Ligeti (1923-2006) ontwikkelde een geheel eigen stijl van componeren die wordt omschreven als 'klankvlakkencompositie' en  'micropolyfonie', een componeertechniek die bestaat in het creëren van dichte, microtonale klanktexturen. Ligeti was de favoriete componist van filmmaker Stanley Kubrick die zijn muziek bij een groot publiek introduceerde in soundtracks voor films als 2001: A Space Odyssey (1968) en Eyes Wide Shut (1999).

 

Het werkveld van Marina Rosenfeld strekt zich uit van muziek tot visuele media, inclusief grootschalige performances, videoprojecties, fotografie en allerlei hybride kunstvormen. Terwijl ze nog studeerde, creëerde ze in 1994 het nu beruchte sheer frost orchestra, een performance met zeventien vrouwen die met nagellakflesjes muziek maakten op aan de vloer vastgebonden elektrische gitaren. Later bouwde ze haar visie op 'orkesten' uit met performances als emotional orchestra (o.a. in Tate Modern, London) en WHITE LINES (o.a. in Wien Modern, Taktlos Bern en Weld/Stockholm). Haar werk was te zien in musea als het Whitney Museum en Tate Modern. Ook trad ze op met de Merce Cunningham Dance Company.

CREDITS

concept en toonbeeld
Marina Rosenfeld
muziek
Marina Rosenfeld
zang
leerlingen van Openscholengemeenschap Bijlmer
zang
leerlingen van het Barlaeus Gymnasium
zang
leerlingen van I.V.K.O. Amsterdam
zang
Blikopeners van het Stedelijk Museum
coproductie
Holland Festival
coproductie
Stedelijk Museum