Eerste scenische uitvoering van Goeyvaerts’ utopische opera.

Aquarius

Karel Goeyvaerts

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Zestien jaar na de dood van de Vlaamse componist Karel Goeyvaerts (1923-1993) beleeft de opera Aquarius (1993) alsnog zijn scenische wereldpremière. Goeyvaerts begon na zijn studie bij Messiaen als streng serialist maar hechtte later meer aan de communicatieve waarde van zijn werk, dat een repetitief en neotonaal karakter kreeg. In de ‘scenische cantate’ Aquarius schetst Goeyvaerts de collectieve zoektocht naar een ideale samenleving waarin ieder individu in volledige harmonie zijn positie vindt. Er is geen verhaal; de zestien solostemmen zingen en spreken voornamelijk in onomatopeeën (klanknabootsingen). Gaandeweg worden de woorden herkenbaarder en horen we citaten in acht talen uit het laatste Bijbelboek Openbaringen, waarin de mensheid wordt toegeleid naar Nieuw Jeruzalem: een betoverend mooie utopie.

Achtergrondinformatie

Met een volwaardige scenische realisatie van Aquarius wordt eindelijk recht gedaan aan het opus magnum van Karel Goeyvaerts, één van de boegbeelden van de nieuwe muziek in Vlaanderen. 
Goeyvaerts stond aan de wieg van het serialisme en de elektronische muziek en hij oefende een rechtstreekse invloed uit op Karlheinz Stockhausen. Aquarius – een opera met symfonisch orkest en zestien vocale solisten, waaraan hij werkte sinds 1983 – betekende een koerswijziging in zijn muziek. Daarbij stond communicatie met een breed publiek voorop.
Aquarius is het drama van de maatschappij, niet van de enkeling’, verduidelijkt de componist. Tussen de zestien solisten bestaat er geen hiërarchie. Samen met de dansers vertolken ze een collectieve zoektocht naar een ideale samenleving. Goeyvaerts baseerde zich op verschillende bronnen: Marilyn Fergusons The Aquarian Conspiracy – een essay over persoonlijke en sociale transformatie in de jaren 1980 –, de astrologische theorie van de tijdperken met het vooruitzicht van het Aquarius- of Watermantijdperk en de Apocalyps van Johannes.
Johannes’ visie van het nieuwe Jeruzalem is het eindpunt van de opera – een einde dat baadt in ‘volkomen rust en stralende harmonie’ (Goeyvaerts). Aan deze harmonische wereld gaat een leer- en zoekproces vooraf dat vertaald wordt in een afwisselend dynamisch en introspectief muzikaal verloop dat bepaald wordt door repetitieve procedés en een vernieuwende behandeling van consonanten.
Met indrukwekkende theatrale realisaties van werk van Claude Vivier en John Taverner bewees regisseur Pierre Audi al een bijzondere affiniteit te hebben met muziek die verder reikt dan het wereldlijke en alledaagse – muziek met kosmische aspiraties.

Biografie

De Vlaamse componist Karel Goeyvaerts (1923-1993), geboren en gestorven in Antwerpen, was een van de voormannen van de naoorlogse Europese avant-garde. Van 1943 tot 1947 studeerde hij piano, harmonie, contrapunt, fuga, compositie en muziekgeschiedenis aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium van Antwerpen. Daarna studeerde hij tot 1950 aan het Conservatoire National in Parijs, waar hij compositielessen volgde bij Darius Milhaud en deelnam aan het beroemde analyseklasje van Olivier Messiaen. Met zijn Sonate voor twee piano's (1950-51), waarmee hij een beslissende stap zette in de richting van totaal serialisme, beïnvloedde hij vrijwel alle componisten van zijn generatie, met name Stockhausen, met wie hij enige tijd nauw samenwerkte. In 1957 trok Goeyvaerts zich tijdelijk terug uit het muziekleven; hij bleef echter wel componeren en ontwikkelde in zijn afzondering een toontaal die steeds getuigt van betrokkenheid bij nieuwe tendensen, zoals aleatoriek, elektronische muziek, minimal music en neo-romantiek. In zijn laatste voltooide werk, de grootschalige opera Aquarius (1983-93), smeedde hij deze veelheid aan stijlen en invloeden tot een hechte eenheid.

In 1970 werd Goeyvaerts door de Belgische Radio en Televisie (BRT) aangesteld als producer bij het Instituut voor Psycho-acoustica en Elektronische Muziek (IPEM) in Gent. In juni 1985 werd hij verkozen tot voorzitter van de Internationale Componisten Tribune, onderdeel van de Internationale Muziekraad van UNESCO. Hij was lid van de Koninklijke Akademie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, en bekleedde vanaf 1992 als eerste de KBC-leerstoel Nieuwe Muziek van de afdeling Musicologie aan de Katholieke Universiteit Leuven.

CREDITS

muziek
Karel Goeyvaerts
dirigent
Alejo Pérez
regie
Pierre Audi
toneelbeeld
Christof Hetzer
video
Visual Kitchen
uitgevoerd door
Radio Filharmonisch Orkest
uitgevoerd door
Nederlands Kamerkoor
dramaturgie
Janine Brogt
licht
Georg Veit
acteur
Warre Borgmans
coproductie
De Vlaamse Opera
coproductie
Holland Festival
coproductie
NPS