Poëzie komt tot leven in een voorstelling waarin dingen bewegen en instrumenten musiceren zonder dat er een acteur of muzikant aan te pas komt.

Stifters Dinge

Heiner Goebbels

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Muziek zonder muzikanten. Theater zonder acteurs. De speelvloer zonder mensen, de volle zeventig minuten lang. Een ‘no-man show’. Machines en computers laten objecten bewegen en instrumenten musiceren. Een piano speelt – live, maar zonder pianist – het Adagio uit Bachs Italiaans concert voor klavecimbel. We horen teksten van William S. Burroughs, Claude Lévi-Stauss, maar vooral van de Oostenrijkse biedermeierdichter Adalbert Stifter (1805-1868). In zijn werk is de mens niet meer dan een figurant; het leven van de dingen – een tak, een pijnboomnaald – staat centraal. De Duitse componist en regisseur Heiner Goebbels (1952) geeft Stifters dingen een leven, dreigend, vol magie, in een decor van stenen, waterbassins, mistflarden en piano’s. Het resultaat: een kijkdoos voor grote mensen.

Achtergrondinformatie

“Stifters Dinge is een compositie voor vijf piano’s zonder pianist, een toneelstuk zonder acteurs, een uitvoering zonder uitvoerenden – je zou kunnen zeggen een no-man show.”

Met deze raadselachtige zin begint de Duitse componist en regisseur Heiner Goebbels zijn toelichting op zijn nieuwste werk, Stifters Dinge. En naarmate er meer wordt beschreven, wordt het niet minder raadselachtig. Stifter Dinge is muziektheater, maar dan muziektheater zonder zangers, musici en acteurs. In plaats daarvan wordt het podium bevolkt door dingen: stenen, waterbassins, nevel en een aantal piano’s. Uit de speakers klinkt een geluidscollage van Griekse en Indiaanse volksmuziek, gesproken woord en losse, lichaamloze geluiden. Eén van de piano’s speelt, aangestuurd door een floppy, een concert van Johann Sebastian Bach. Daardoorheen zijn stukken tekst en interviews geweven, fragmenten van William S. Burroughs, Malcom X, Claude Levi Strauss en natuurlijk Adalbert Stifter.

Adalbert Stifter was een negentiende-eeuwse dichter, met een nauwgezet oog voor details. Hij beschrijft een scène met dezelfde gedetailleerdheid als een beeldend kunstenaar dat zou doen. Stifter vertelt zijn verhaal niet zozeer met behulp van de mensen, als wel met behulp van levenloze voorwerpen en natuurverschijnselen. Zijn karakters worden gedwongen om hun hoofdrol af te staan aan hun omgeving, soms tot wanhoop van de lezer die voor de zoveelste keer wordt gedwongen stil te staan bij schijnbaar onbelangrijke natuurbeschrijvingen.

In Stifters Dinge spelen voorwerpen en natuurverschijnselen de hoofdrol. Mensen komen slechts aan bod als vertellers, verklaarders van de verschijnselen. Het resultaat is een tachtig minuten durende kruising tussen muziektheater en klankinstallatie. Op het toneel gebeurt vrijwel niets. Slechts een enkele keer betreden twee mannen het toneel, om de machines klaar te zetten. Voor het theaterbeeld bestaan zij echter niet, zij zijn als de ‘zwarte man’ van het Japanse toneel. Het verhaal - als je tenminste nog van een verhaal kan spreken - draait om De Dingen. En toch verandert het landschap voortdurend, dankzij een subtiel gebruik van licht, geluid en filmbeelden. Een piano begint te spelen, maar er is geen pianist. Er klinken mysterieuze geluiden, soms gezang, maar de makers van die geluiden zijn buiten beeld. Er wordt voorgelezen, maar er is geen verteller. Alleen Stifters dingen.

 

Biografie

Heiner Goebbels

Componist, regisseur, geboren in 1952, woont in Frankfurt/ Main (Duitsland)

1971 – 1978 Studies Sociologie en Muziek in Frankfurt. Eerst componeerde hij verschillende werken voor film en theater.

Naast zijn bijzondere bijdrage aan de radiokunst in de jaren tachtig met prijswinnende hoorspelen, de meeste met teksten van Heiner Müller, ontwikkelde hij een uniek genre van ‘geënsceneerde concerten’ met The Man in the Elevator (1987), The Liberation of Prometheus (1993), Eislermaterial (1998 – met Ensemble Modern), …meme soir.- (2000 met Les Percussionists de Strasbourg) en onlangs de cyclus Songs of Wars I have seen die premièrde met Orchestra of the Age of the Enlightenment en London Sinfonietta in de South Bank Centre in London in 2007.

Composities voor ensemble: o.a. Red Run (1986) Herakles 2 (1991), La Jalousie – Geräusche aus einem Roman (1992), Bildbeschreibung (2003), Songs of Wars I have seen (2007)

Composities voor groot orkest: o.a. Surrogate Cities (1994), Industry and Idleness (1996), Walden (1998), From a diary (2003),  Ou bien Sunyatta (2003).

Internationale uitvoeringen van zijn composities werden gedaan door vele moderne muziekensembles zoals Ensemble Modern, Ensemble Intercontemporain Paris, Asko Ensemble, London Sinfonietta, Agon Orchestra Prag, Zürich Sinfonietta, Athelas Ensemble Kopenhagen, Remix Ensemble Porto, Les Percussions de Strasbourg. En ook door orkesten, waaronder: Junge Deutsche Philharmonie, Bochumer Symphoniker, Berliner Philharmoniker, Orchester der Opera Bologna, Spoleto Festival Orchestra/USA, Ensemble Modern Orchestra, Orchester der Bayrischen Staatsoper München, Noord Nederlands Orkest, Brooklyn Philharmonic New York, Orchestra del Teatro Comunale di Bologna, Kungliga Filharmonikerna Stockholm, Ensemble Modern Orchestra, The Queensland Orchestra Brisbane.

Samenwerkingen met dirigenten: o.a. Peter Rundel, Peter Eötvös, Sir Simon Rattle, Lothar Zagrosek, Ingo Metzmacher, Steven Sloane, Reinbert de Leeuw, Andrea Molino, Sian Edwards, Franck Ollu

Uitvoeringen in grote internationale concertzalen en theaters: o.a. Alte Oper Frankfurt, Philhamornie Cologne, Berlin Philharmony, Concertgebouw Amsterdam, Royal Albert Hall London, Carnegie Hall New York, Bolschoi Theater Moskau, Philharmony St. Petersburg, Theatre de Champs Elysee Paris.

Sinds begin van de negentiger jaren Goebbels componeerde en regisseerde zijn eigen muziektheaterstukken: Ou bien le débarquement désastreux (1993), The Repetition (1995), Black on White (1996), Max Black (1998), Eislermaterial (1998), Hashirigaki (2000), ...meme soir.- (2000), Landscape with distant Realtives (2002), Eraritjaritjaka  (2004) en Stifters Dinge (2007). De meeste van zijn stukken worden geproduceerd in Theatre Vidy in Lausanne in Zwitserland).

Vele muziektheaterstukken en composities zijn opgenomen in het repertoire van theaters en ensembles en zijn uitgevoerd op vele internationale theater- en muziekfestivals: o.a. Festival d’Automne Paris, Holland Festival Amsterdam, Next Wave Festival New York, Theaterspektakel Zürich, Edinburgh International Festival, Wiener Festwochen, Salzburger Festspiele, Istanbul Festival, London International Festival of Theatre, Helsinki Festival, Settembre Musica Torino, Berliner Festwochen, Frankfurt Feste, Kunstenfestival Bruxelles, Musica Festival Strasburg, Theaterolympiade Moskou, Saitama Arts Festival Tokyo, Warschauer Herbst, Roma Europa Festival, Spoleto Festival USA, Singapore Arts Festival, Adelaide Festival Australia, Lincoln Centre Festival New York, Brooklyn Academy of Music New York, Queensland Biennale of Music.

Na zijn vroege opnamen met de Sogenanntes Linksradikales Blasorchester (1976–1981), het Duo Heiner Goebbels/Alfred  Harth (1976–1988) en Artrock Trio Cassiber (1982–1992), worden bijna alle cd producties uitgebracht door ECM records met twee keer een nominatie voor een Grammy award.

Geluidinstallaties voor de heropening van Centre Georges Pompidou / Paris (IRCAM) en samenwerking met licht- en videokunstenaars waaronder Norbert Meissner, Mischa Kuball, Michal Rovner.

Verschillende artikelen en lezingen waaronder de anthologie Komposition als Inszenierung (Verlag der Autoren, Frankfurt).

Heiner Goebbels ontving vele internationale prijzen (opnamen, radiokunst, theater en muziek) waaronder Prix Italia, Hessischer Kulturpreis, Goethe Plakette der Stadt Frankfurt, European Theatre Prize. Zijn muziektheaterwerk Eraritjaritjaka (2004, naar een tekst van Elias Canetti) kreeg zes theaterprijzen in Parijs, Warschau, Belgrado, Edinburgh en Frankfurt.

Goebbels was componist in residentie bij Luzern Festival (augustus/september 2003); componist in residentie bij Bochumer Symphonikern (seizoen 2003/2004); lid van de Academie voor de Podiumkunsten, Frankfurt; lid van de Kunstacademie in Berlijn. Hij had een eredoctoraat aan de Dartington Kunstacademie en een doctoraat aan het Instituut voor Toegepaste Studies (Wissenschaftskolleg) in Berlijn (2007 /2008).

Heiner Goebbels werkt als professor en zakelijk leider aan het Instituut van Toegepaste Theaterstudies van de Justus Liebig Universiteit in Giessen en sinds 2006 leidt hij de Theateracademie in Hesse.

Meer informatie: www.heinergoebbels.com

CREDITS

concept, muziek & mise en scène
Heiner Goebbels
scenografie, licht & video
Klaus Grünberg
muziek en medewerking programmering
Hubert Machnik
geluidsontwerp
Willi Bopp
assistent geluidsontwerp
Matthias Mohr
productie
Théâtre Vidy-Lausanne E.T.E
coproductie
spielzeit’europa | Berliner Festspiele, Grand Théâtre de la Ville de Luxembourg, schauspielfrankfurt, t&m-Théatre de Gennevilliers/cdn, Pour-cent culturel Migros en and Teatro Stabile di Torino
gerealiseerd in samenwerking met
Artangel London
ondersteund door
Pro Helvetia – Fondation suisse pour la culture