Heiner Müllers bewerking van Les liaisons dangereuses, gespeeld door twee van de beste acteurs van Europa: Barbara Sukowa en Jeroen Willems.

Quartett

Heiner Müller

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Nederlandse acteur Jeroen Willems – winnaar van de Louis d’Or en de Europese ‘Award for Outstanding Talent’ – en de Duitse film- en toneelactrice Barbara Sukowa – steractrice in vele films van Fassbinder – spelen achter, op en rond een vierentwintig meter lange tafel Heiner Müllers vlijmscherpe bewerking van Choderlos de Laclos’ brievenroman Les liaisons dangereuses (1782). Graaf Valmont en markiezin de Merteuil storten zich in een pervers rollenspel van lust en macht. De Zwitserse regisseuse Barbara Frey slingert haar acteurs – die wisselen van rol en sekse – heen en weer tussen verrukking en vernietiging, tussen kille rationaliteit en dierlijke wreedheid. De toeschouwers kijken machteloos toe, gezeten om de tafel.

Achtergrondinformatie

Heiner Müller (1929-1995) baseerde zich voor Quartett (1981) op de brievenroman Les liaisons dangereuses (1782) van de Franse auteur Pierre Choderlos de Laclos. In poëtische, maar ook cynische bewoordingen schetste hij de harde relatiepolitiek van twee zeventiende-eeuwse Franse edellieden. Uit aristocratische verveling storten graaf Valmont en markiezin de Merteuil, ooit nog hevig verliefd op elkaar, zich in een gevaarlijk en pervers rollenspel van lust en macht. Ze gaan daarbij geraffineerd te werk. Man en vrouw vernederen elkaar doordacht en verleiden berekenend, bijna methodisch. Er is geen sprake meer van romantische spanning of goddelijke liefdesgeheimen. In het doortrapte machtsspel wisselen de graaf en markiezin ook zo vaak van rol dat ze uiteindelijk hun eigen ik verliezen. Aan het slot kunnen zij iedereen begeren en door iedereen begeerd worden. Ze zijn niets of niemand meer. Quartett is zo een gezelschapsspel van de liefde dat uiteindelijk wel moet ontaarden in een machtsspel tot de dood.
Vormgeefster Bettina Meyer ontwierp samen met lichtontwerper Rainer Küng een fel witte, opgloeiende catwalk van tientallen meters lengte. De toeschouwers zitten aan weerszijden van dit podium op sierlijke, gelakte stoelen.

Biografieën

Barbara Sukowa

Barbara Sukowa (Bremen, 1950) maakte - na een acteeropleiding aan het Berlijnse Max-Reinhardt-Seminar - in 1971 haar podiumdebuut in Berlijn in Peter Handkes Der Ritt über den Bodensee. In hetzelfde jaar nodigde Günter Beelitz haar uit voor het Darmstädt National Theater. In Frankfurt am Main en Hamburg werkte Sukowa later samen met regisseurs als Luc Bondy en Ivan Nagel. In 1983 speelde ze in Ibsens Baumeister Solness in regie van Peter Zadek.

Naast haar theaterwerk speelde Sukowa grote rollen in iconen van de Nieuwe Duitse Cinema, zoals Rainer Werner Fassbinders Berlin Alexanderplatz (1980) en Lola (1981, Beste Actrice Filmfestival Berlijn), Margarethe von Trotta’s Die bleierne Zeit (1981, Beste Actrice Filmfestival Venetië) en Die Geduld der Rosa Luxemburg (1986, Gouden Palm Filmfestival Cannes). Daarna volgden rollen in internationale films, waaronder Lars von Triers Europa (1991) en Amerikaanse films als The Sicilian (1987), M. Butterfly (1993), Johnny Mnemonic (1995), Cradle Will Rock (1999) en Romance & Cigarettes (2005).

Daarnaast begon Barbara Sukowa een tweede carrière als concertvocalist. Met haar ‘spreekzang’ stond ze in 2003 met het Schönberg Ensemble nog op het Holland Festival met het speciaal voor haar door Reinbert de Leeuw hergecomponeerde Im wunderschönen Monat Mai.

Sinds 1991 woont Barbara Sukowa met haar gezin in Brooklyn, New York. Haar rol in Quartett is haar eerste Duitse theateroptreden sinds 1983.

 

Barbara Frey

Barbara Frey (Basel, 1963) studeerde Duits/Germanistiek en filosofie aan de Universiteit van Zürich. Tijdens haar studie drumde ze in een band en schreef ze eigen nummers. In 1988 kwam ze als muzikant bij Theater Basel terecht en werd er regieassistent en actrice. In 1992 maakte ze er haar regiedebuut en regisseerde daarna onder meer bij Nationaltheater Mannheim, Theater Neumarkt Zürich en Schauspielhaus Hamburg.

Begin seizoen 1999/2000 werd Frey voor twee jaar huisregisseur aan de Schaubühne Berlin, het gezelschap rond Thomas Ostermeier. De samenwerking eindigde begin 2001.

Van 2002 tot 2005 werkte ze weer als vrije regisseur. Ze regisseerde in deze periode vooral bij het Bayerisches Schauspielhaus Munich (onder Dieter Dorn) en Theater Basel. De Onkel Wanja, die ze in München in 2003 maakte, werd uitgenodigd voor Theatertreffen 2004. Bij het Theater Basel maakte ze in 2003 één van haar beste producties: The Sexual Neuroses of Our Parents van Lukas Bärfuss. Dit stuk en de voorstelling werden uitgenodigd voor de Mülheim Theatertage.

Vanaf seizoen 2005/2006 is Frey weer voor twee jaar vaste regisseur aan het Deutsche Theater Berlin. Hier regisseerde ze een nieuwe interpretatie van Von Lessings Minna von Barnhelm (2005) en Tschechovs Der Kirschgarten (2006). Daarnaast geeft ze les aan de Hochschule der Künste in Berlijn. Ondertussen blijft ze regisseren bij het Schauspielhaus Zürich, waar ze begin seizoen 2009-2010 intendant wordt.

 

Jeroen Willems

In Quartett staat Barbara Sukowa op het podium met de Nederlandse acteur Jeroen Willems (1962), die de rol van de valse graaf Valmont speelt. De gelauwerde acteur speelde in Nederland jarenlang bij (ZT) Hollandia en werkte ondermeer voor Het Nationale Toneel, De Tijd en theatergroep Oostpool. Voor de producties La Musica twee en Brel, de zoete oorlog won hij in 2004 de Louis d`Or. In 2001 kreeg hij ook een Europese ‘Award for Outstanding Talent’. Ook hij is geen onbekende van het Holland Festival. In 2006 was hij te zien in Sentimenti van NTGent en dit jaar speelt hij ook in de opera La Commedia van Louis Andriessen (coproductie De Nederlandse Opera en het Holland Festival).

 

 

CREDITS

tekst
Heiner Müller
regie
Barbara Frey
toneelbeeld
Bettina Meyer
kostuums
Bettina Walter
licht
Rainer Küng
dramaturgie
Laura Olivi
cast
Barbara Sukowa en Jeroen Willems
productie
Salzburger Festspiele