Onconventioneel, swingend passiewerk uit Latijns-Amerika met een donkere Christus die, naast Gods zoon, vooral mens is.

La Pasión según San Marcos

Osvaldo Golijov

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een Latijns-Amerikaans passiewerk van een Argentijnse componist met Joodse wortels. Osvaldo Golijov koos de versie van Marcus, het kortste en waarschijnlijk oudste evangelie. Golijovs Jezus is donkergekleurd en, behalve Gods zoon, vooral ook mens, met alle gevoelens van angst, onzekerheid en woede die daarbij horen. Jezus’ woorden klinken in het Spaans en in een muzikaal idioom dat iedereen begrijpt: vlotte, ritmische wijsjes die doen denken aan de Latijns-Amerikaanse populaire muziek. De muzikale bezetting bestaat voornamelijk uit zangers en percussie, aangevuld met strijkers en koperblazers. De rol van Christus wordt afwisselend vertolkt door het koor en de mannelijke en vrouwelijke solist. Kortom, een onconventionele, swingende Pasión als afsluiting van het festival, met een vijfenvijftig koppig koor uit Caracas!

Achtergrondinformatie

Toen Osvaldo Golijov de opdracht kreeg een passie te componeren, had hij sterk de neiging om te weigeren. Hoe zou hij, als jood, een muziekstuk over Jezus moeten componeren? Al snel veranderde Golijov echter van gedachten. Hij was immers opgegroeid in het katholieke Argentinië, en vond het tijd worden om de gaten in zijn kennis over het christendom op te gaan vullen. Hij nam het Evangelie van Marcus als uitgangspunt, daar Marcus wordt gezien als de ‘meest joodvriendelijke’ van de evangelisten.

In tegenstelling tot bekende passiecomponisten als Bach en Gubaidulina gaat Golijov in La Pasión según San Marcos niet uit van een blanke, Europese Jezus. Golijovs Jezus is donker, net als de meeste mensen in Bethlehem. Ook is hij evenzeer God als mens, met vele krachtige gevoelens als angst, onzekerheid en vooral kwaadheid. In het evangelie spreekt Jezus met een helderheid, een directheid die Golijov heeft trachten over te brengen in de Pasión. Mede om die reden bekijkt de componist het lijdensverhaal door Latijns-Amerikaanse ogen, met eigentijdse helden als Che Guevara in het achterhoofd. Ook laat hij Jezus’ woorden klinken in het Spaans, en in een muzikaal idioom dat iedereen begrijpt: vlotte, ritmische wijsjes die doen denken aan de Latijns-Amerikaanse populaire muziek. Voor de intieme momenten gebruikt Golijov Braziliaanse ballades, voor het verraad laat hij zich inspireren door de Spaanse flamenco.

De keuze voor zoveel verschillende muziekstijlen is nauwelijks een verrassing, gezien Golijovs achtergrond. Als zoon van een Russische natuurkundige en een Poolse pianodocente was het huis van zijn jeugd steeds gevuld met muziek, van klassieke kamermuziek via joodse liturgische en klezmermuziek tot aan de nieuwste tango’s van Astor Piazzolla. Ook tijdens zijn studie aan het conservatorium van Jeruzalem kon hij zich laven aan verschillende muziektradities. Alles wat hij hoort, gebruikt Golijov in zijn composities. Zo kan het zijn dat een populaire choreografische vechtsport als capoeira opduikt in een werk als La Pasión.

Een uitgesproken klassiek element is in La Pasión según San Marcos nauwelijks terug te vinden. De bezetting die voornamelijk bestaat uit zangers en percussie lijkt terug te grijpen op de Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse muziekcultuur. Er worden wel strijkers en een paar koperblazers gebruikt, maar hun rol is beperkt tot een paar specifieke signaalmomenten. De harmonieën van de koordelen zijn soms modern klassiek, maar vaker traditioneel en vriendelijk voor het gehoor. In tegenstelling tot de meeste Europese passies bestaan er in de Pasión geen vaste rollen. Zo wordt de stem van Jezus soms vertolkt door het koor, soms door de mannelijke solist en soms door de vrouwelijke. Wel klassiek is het incidentele gebruik van een ‘leidmotief’. Zo krijgt het trompetmotief, dat bij de opening van La Pasión al klinkt, bij het slot alsnog een profetische waarde, als het woord Elohi, de doodskreet van Jezus, op hetzelfde motief wordt gezongen.

Biografie

Osvaldo Golijov (geboren 1960) groeide op in de regio rond Buenos Aires in een gezin van joodse immigranten uit Oost-Europa. Naar eigen zeggen was hij in zijn jeugd omringd door klassieke kamermuziek, klezmer, joodse liturgische muziek, en de nieuwe tango van Astor Piazzolla. Hij studeerde piano aan het conservatorium en compositie bij Gerardo Gandini. In 1983 vertrok hij naar Israël om te studeren bij Mark Kopytman aan de Rubin Academie in Jeruzalem. Drie jaar later verhuisde hij naar Amerika, waar hij aan de Universiteit van Pennsylvania studeerde bij de componist George Crumb. Sinds 1991 doceert hij aan het College of the Holy Cross in Worcester, Massachusetts.

In 2000 kreeg Golijov samen met Sofia Gubaidulina, Tan Dun en Wolfgang Rihm opdracht van de Internationale Bachakademie Stuttgart om voor de herdenking van de 250e sterfdag van J.S. Bach een nieuw passiewerk te schrijven; met zijn La Pasión según San Marcos werd Golijov in één klap bekend bij een wereldpubliek.

 Vanaf begin jaren negentig werkt hij nauw samen met het Kronos Quartet en het St. Lawrence String Quartet, en sinds de eeuwwisseling met de Amerikaanse sopraan Dawn Upshaw. In januari en februari 2006 wijdde het Lincoln Center in New York een festival aan zijn muziek en inspiratiebronnen. Golijov heeft verschillende prijzen gewonnen, waaronder twee Grammy Awards in 2007.

 

CREDITS

muziek
Osvaldo Golijov
muzikale leiding
Robert Spano
jazz solist
Biella da Costa
sopraan
Jessica Rivera
Jesus
Reynaldo Gonzalez Fernandez
berimbau & capoeira
Deraldo Ferreira
koor
Schola Cantorum de Venezuela
koordirigent
Maria Guinand
kooradministratie
Andrés Ferrer
ensemble
Orquesta La Pasión
dirigent, percussie
Mikael Ringquist
piano, leider percussion
Gonzalo Grau
viool, leider
Geoff Nuttall
hyper-accordeon, geluidsontwerp
Michael Ward-Bergeman
tresore, gitaar
Aquiles Baez
basgitaar
David Peña
percussie
Damián Padró
percussie
Jesse Seymour
percussie
Marcus Santos
trompet
Ray Vega
trompet
Dan Brantigan
trombone
Lennie Peterson
trombone
Hidehiro Domeki
tour productie
Opus3 Artist LLC
geluidstechnicus
George Relles
producer
Jonathan Brill
company manager
Joseph Castellano
productie
Opus3 Artist LLC