Voorstelling over intermenselijke machtsverhoudingen, schoonheid, dressuur en bevrijding met onder andere een Siamese tweeling, centaur, castraat en een paard.

De Monstruos y Prodigios

Teatro de Ciertos Habitantes

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Mexicaanse groep Teatro de Ciertos Habitantes komt onder leiding van Claudio Valdés Kuri, één van de belangrijkste regisseurs van Latijns-Amerika, voor het eerst naar Nederland. Hun groteske en licht anarchistische voorstelling De Monstruos y Prodigios vertelt de 250-jarige geschiedenis van de castraten, de ooit zo geliefde, hemelse stemmen van tijdig gecastreerde jongemannen. Spreekstalmeesters zijn de Siamese tweeling Jean Paré, chirurg-barbier, en Ambroise, operacriticus. Tegenover hen staat Galuppi, meester van het klavecimbel, tenor en lachwekkend bourgeois. Verder in de piste: één van de weinige hedendaagse castraten, de oriëntaalse eunuch Sulayman, de centaur Quiron en een dressuurpaard. Alles voor de kunst!, vond de culturele elite. Maar hoever kun je daarin gaan?

Achtergrondinformatie

De Monstruos y Prodigios ('Over monsters en wonderen') is een tragisch en grotesk verhaal over de opkomst, roem en ondergang van castraten. Regisseur Claudio Valdés Kuri verdiepte zich in deze geschiedenis naar aanleiding van zijn deelname aan het vocale barokkwartet Ars Nova, waarin hij baspartijen zingt. Ars Nova is gespecialiseerd in de Mexicaanse koloniale muziek van de zestiende, zeventiende en begin achttiende eeuw. Sinds de Spaanse conquistadores Midden-Amerika ontdekten, ging er niet alleen goud de oceaan over. Ook talrijke componisten en muzikanten trokken naar de nieuwe wereld, en er ontstonden muzikale kruisingen van Europese en inheemse tradities. Van deze muzikale beïnvloeding werd gebruik gemaakt bij de evangelisatie; de jezuïeten waren pragmatisch en opportunistisch genoeg om de inlandse talen, die waren verboden door de koning van Spanje, in de kerkdienst te tolereren.

Ook in de geschiedenis van de castraten lopen artistieke, politieke, sociale en morele dimensies door elkaar. Jongens, meestal uit arme families, werden ontmand om de engelachtige, vrouwelijke schoonheid van hun sopraanstem te behouden. Vooral in het Italië van de barok stonden zij in hoog aanzien. Een zangcarrière bood een uitweg uit vaak erbarmelijke omstandigheden. Terwijl vrouwen in de kerkelijke eredienst werden  ‘gediaboliseerd’, werd castratie van mannen gelegitimeerd en zelfs voorgeschreven. 

De Monstruos y Prodigios wordt verteld door een Siamese tweeling: Jean Paré, chirurg-barbier, en Ambroise, operacriticus. Zij zijn getuigen van de tijd en wandelende archieven die met elkaar discussiëren en redetwisten. Zij etaleren hun kennis en hun zangkunst. Tegenover hen staat Galuppi, meester van het klavecimbel, tenor en lachwekkend bourgeois. En de ‘sopranist’ – in het echte leven castraat tengevolge van een ongeval – met zijn engelachtige stem, zijn poezelig lichaam en zijn poppengezicht: de curiositeit en het speelgoed van de hovelingen. Om het gezelschap compleet te maken: Sulayman, de oriëntaalse eunuch, en de centaur Quiron, geobsedeerd door het vermoeden voort te zijn gekomen uit bestiale seksuele praktijken.

We volgen Jean (en) Ambroise Paré in een reis naar de pracht en praal van de barokkunst. Het stuk is een mozaïek van extravaganza uit deze periode in de kunstgeschiedenis: de aanwezigheid van castrati in de Italiaanse opera, barokdans, de verhalen en bijgeloven die met monsters te maken hebben.

Het documentaireachtige verhaal is opgebouwd als in een polyfone structuur, waarin gesproken scènes worden afgewisseld met muzikale aria’s en intermezzi. Het stuk vindt een hoogtepunt in het uitbreken van een oorlog tussen Schoonheid in dienst van de Kunsten en de Wetenschappelijke Ratio, en eindigt in een onvoorstelbare chaos op het hoogtepunt van de Verlichting met het geschreeuw van de Franse Revolutie. Tot slot zijn we getuige van één van de meest sublieme mysteriën uit de geschiedenis: de onvergelijkbare stem van de castraat.

Biografieën

Claudio Valdés Kuri: Claudio Valdés Kuri (regie) wordt beschouwd als een van Latijns-Amerika’s meest internationaal gewaardeerde kunstenaars. Hij studeerde cum laude af aan het Mexicaanse Centro de Capacitación Cinematográfica, met documentaire als specialisatie. Zijn opleiding als acteur begon al in 1976 op 11-jarige leeftijd bij Susana Wein. In de daaropvolgende zeventien jaar was hij betrokken bij talloze producties van haar gezelschap. Van 1996 tot 1999 maakte hij deel uit van het Oostenrijkse Carpa Theater. Ook geniet hij in Mexico en andere landen aanzienlijke bekendheid als decor- en lichtontwerper en is hij medeoprichter van het in oude muziek gespecialiseerde ensemble Ars Nova.
Hij is oprichter en regisseur van het gezelschap Teatro de Ciertos Habitantes waar hij onder meer verantwoordelijk was voor de producties El automóvil gris, De monstruos y prodigios: la historia de los castrati, Becket o el honor de dios en ¿Dónde estaré esta noche? Behalve in zijn eigen land zijn deze werken ook opgevoerd in Europa, Latijns-Amerika, de Verenigde Staten en het Caribisch gebied. Latijns-Amerikaanse recensenten riepen hem uit tot beste theaterregisseur van het continent.
Verscheidene belangrijke (overheids)instanties hebben hem opdrachten verleend en traden op als coproducent: de Compañía Nacional de Teatro (Mexico), de Universidad Nacional Autónoma de México, het Festival Internacional Cervantino (Guanajuato), Haus der Kulturen der Welt (Berlijn), het Kunstenfestivaldesarts (Brussel) en de Wiener Festwochen (Wenen).
Het maandblad Mexican Leaders plaatste Claudio Valdés Kuri in de top 300 van meest invloedrijke leiders in het land.

 

Jorge Kuri: De jonggestorven schrijver Jorge Kuri (1974-2005) behaalde zijn doctoraal Dramaliteratuur en Theater aan de Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM) en studeerde tevens af aan de Mexicaanse schrijversschool Sociedad General de Escritores de México (SOGEM). Vervolgens verdiepte hij zich in scenarioschrijven bij Jesús González Dávila en in scenografie bij Juan José Gurrola. Hij was verder medewerker van Sábado, het cultureel supplement van de krant Unomásuno.
Met zijn stukken La amargura del merengue en Ya chupaste faros won hij prijzen op nationale concoursen. Het eerste werk dat daadwerkelijk werd uitgevoerd - aan de UNAM - was El escritor tiene la culpa. Van het project De monstruos y prodigios werd zowel de theaterversie als de radioversie geroemd. Het stuk vond alom erkenning, zowel in Mexico als daarbuiten. In 2004 beleefde zijn toneelstuk La amargura del meringue zijn New Yorkse première onder de titel The bitterness of the meringue.

 

Teatro de Ciertos Habitantes: Het Teatro de Ciertos Habitantes werd opgericht in 1997. Het gezelschap oogstte internationale waardering voor producties als El automóvil gris (De grijze automobiel), De monstruos y prodigios: la historia de los castrati (Monsters en wonderen: De geschiedenis van de castraten), Becket o el honor de dios (Becket of de eer van God) en ¿Dónde estaré esta noche? (Waar zal ik vannacht zijn?). Zowel regisseur Claudio Valdés Kuri als het gezelschap ontvingen internationale onderscheidingen.
Teatro de Ciertos Habitantes speelde op talloze gelegenheden en toonaangevende festivals, waaronder de Wiener Festwochen (Wenen), het Kunstenfestivaldesarts (Brussel), In Transit (HKW Berlijn) en Festival de l´Imaginaire (Parijs). In de Verenigde Staten bespeelde het gezelschap een groot aantal van de belangrijkste podia, onder meer het Kennedy Center (Washington D.C.), het Goodman Theatre (Chicago) en het New 42nd Street Theatre (Broadway, New York). In thuisbasis Mexico City wordt al vele seizoenen voor uitverkochte zalen gespeeld en ook op nationale tournees door heel Mexico trekt het gezelschap veel belangstelling.
In aanvulling op ieder project organiseert het gezelschap een scala aan nevenactiviteiten, met onder meer paneldiscussies, lezingen, lessen, workshops, radioseries, tv-programma’s en interactieve cd’s.
De werkwijze van het Teatro de Ciertos Habitantes is eenvoudig, maar heeft grote consequenties. Het theaterwerk is volledig geïnspireerd op de multidisciplinaire kunstenaar: op de acteur-musicus-danser die al zijn vaardigheden tot het uiterste beproeft. In ieder project worden risico’s gewogen, specifieke vragen gesteld en wordt een open debat gevoerd. Pas wanneer deze risico’s en vragen volledig zijn uitgediept, opgelost of verwerkt, wordt het project afgesloten en richt de groep zich op een ander project. Verandering beschouwt de groep als het belangrijkste instrument voor de ontwikkeling van de artistieke geest. Maar deze verandering bouwt wel steeds voort op de ervaringen uit eerdere projecten.

 

CREDITS

tekst
Jorge Kuri
geïnspireerd door ‘The history of the Castrati’ van
Patrick Barbier
regie
Claudio Valdés Kuri
muzikale leiding
Magda Zalles
uitvoerend producent
Igor Lozada, Jorge Vázquez
kostuumontwerp
Mario Iván Martínez
lichtontwerp
Matías Gorlero
baroque dans
Alan Stark
cast
Raúl Román (Jean Paré), Gastón Yanes (Ambroise Paré), Javier Medina (Il virtuoso), Kaveh Parmas (Sulaiman), Edwin Calderón (Baldessarre Galuppi), Miguel Ángel López (Chiron), Luis Fernando Villegas (Napoleon Bonaparte)
productie
Teatro de Ciertos Habitantes Coordinacíon Nacional de Teatro / INBA, MEXICO EN ESCENA-FONCA en Fundación BBVA BANCOMER