Met het beeld van een roedel straathonden creëerde regisseuse Emma Dante een metafoor voor haar geraffineerde analyse van de hedendaagse maffiacultuur op Sicilië.

Cani di Bancata

CRT Centro di Ricerca per il Teatro di Milano

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

‘Cani di bancata’ zijn de straat¬honden die de markt afschooien naar voedsel en in het toneelstuk van Emma Dante symbool staan voor de maffiacultuur op haar geboorte-eiland Sicilië. De maffia wordt verbeeld door één actrice, de mammasantissima. Zij staat aan het hoofd van de troep honden die zich opstellen om haar te eren. In deze kudde, deze fuik, dit feest, deze broederschap, deze Familie, zijn ze terechtgekomen door geboorte, uit angst, of uit liefde, maar uit deze cultuur kan iemand die eenmaal is toegetreden niet meer ontsnappen. De voorstelling blinkt uit in vak¬kundig en verfijnd acteerwerk van de elf acteurs. Emma Dante, een jonge Italiaanse regisseuse, maakt snel naam met lichtvoetige voor¬stellingen over dreigende thema’s. Met Cani di Bancata maakt ze haar debuut in Nederland.

Achtergrondinformatie

De waarheid ligt op de bodem van een put: je kijkt in een put en ziet de zon of de maan; maar als je je naar beneden werpt, vind je daar noch de zon, noch de maan, dan is daar de waarheid.

 Leonardo Sciascia

 

Cani di bancata, zo worden op Sicilië de honden genoemd die onder de marktkramen liggen te wachten op voedsel dat aan het eind van de dag door de  handelaren wordt achtergelaten. De titel die Emma Dante heeft gekozen voor haar nieuwe stuk (het eerste deel van een groter project over haar vaderland Italië), is dus een Siciliaanse metafoor voor ‘parasiet’ of ‘opportunist’.

De maffia is een bitch die eerst haar tanden laat zien alvorens haar kaken te openen. Zij, de mammasantissima, staat aan het hoofd van de troep honden die met hun staart kwispelen en zich in een rij opstellen om haar met een kus te eren. Zij is degene die een nieuwe pup toestaat zich bij de troep te voegen ‘in naam van de Vader, de Zoon, de Moeder en de Heilige Geest’. Met een stok kastijdt zij vervolgens de nieuweling, waarna die in een van bloed doordrenkte doek wordt gewikkeld. De nieuwe maffioso herrijst en ontvangt van de Moeder de zegening. Zijn broers verwelkomen hem met omhelzingen in de groep en reciteren de woorden van de initiatierite: ‘In bloed ben ik toegetreden en in bloed zal  ik uittreden’. Het pact is bezegeld.

Dit beeld van het ritueel waarmee deze mannen tegenover God de eed afleggen waarmee zij zich voor altijd overleverenaan de maffia, wordt in Cani di bancata omgespit en van zijn betrekkelijke onschuld ontdaan, want als oude inwijdingsrite is het inmiddels folklore: het is de maffia zoals die wordt afgebeeld op een prentbriefkaart van het ‘agriturismo’ op het platteland van Corleone, waar men ricotta en cichorei eet en op de radio Mariagebeden worden uitgezonden.

De folklore is echter niet meer dan een feestelijk gedekte tafel die dient om de verschrikking te verbergen. Achter de folklore, buiten het zicht, gebeurt dat waar niet over gesproken mag worden en dat ook niet in de nieuwsberichten verschijnt. De maffia is de triomf van de leugen, het is de keerzijde die voorzijde wordt, het verborgene dat aan de oppervlakte komt, het lage dat zich voordoet als hoogstaand, het delict dat de norm wordt.

In deze kudde, deze fuik, dit feest, deze maatschappij, deze broederschap, deze Familie, kom je terecht door geboorte, uit angst, of uit liefde, maar hoe dan ook kan iemand die eenmaal is toegetreden niet meer ontsnappen. De verbintenis is eeuwig, het pact onverbreekbaar. Je kunt je niet onttrekken, niet op je schreden terugkeren. Het is een primitief verbond: wie eruit stapt, sterft.

De mensen op Sicilië spreken een geheim jargon, een jargon dat vergezeld gaat van handgebaren, gebaren met het hoofd, de ogen, de schouders, de buik en de voeten. Op die manier kunnen deze mensen zonder een woord te zeggen een heel gesprek voeren. Dit volk heeft ook een maffiose houding, zelfs degenen die met de maffia niets te maken hebben. Een voorbeeld: ik rijd in een auto door een straatje met eenrichtingsverkeer en een andere auto komt mij tegemoet vanuit de verboden rijrichting. Ik stop, ik heb haast, ik claxonneer, en wacht tot de bestuurder achteruit rijdt. Ik ben niet bang uitgevallen, maar een blik vergezeld van een teken met het hoofd is voldoende om mij te doen begrijpen dat ik beter zelf achteruit kan rijden. Toch is de bestuurder van die auto hoogstwaarschijnlijk geen maffioso, ook al gedraagt hij zich zo: tegenwoordig kom je een maffioso eerder tegen in een blauwe auto in het centrum van Rome, rijdend in de juiste rijrichting.

De moderne mafiabitch walgt van zichzelf en verlangt van haar kinderen dat zij haar verloochenen. Zij houdt ze op afstand om hun naam niet te bezoedelen. Zij is een hoer die zich schaamt voor haar verleden. Met het bloed van onschuldige slachtoffers heeft zij hen gevoed, heeft zij ze laten studeren, heeft zij ze veredeld. Maar nu de kinderen belangrijk zijn geworden, herontdekken zij het oude métier. De bitch heeft haar kinderen een ondersteboven gekeerd en verdeeld Italië nagelaten. Op de nieuwe landkaart van Italië ligt Sicilië in het Noorden. De bitch houdt zich niet langer bezig met het afstraffen van de waarheid – de waarheid die Peppino Impastato het leven kostte – omdat zij erin is geslaagd deze waarheid te legitimeren door de rechterlijke macht in diskrediet te brengen en de publieke opinie te laten wennen aan de illegaliteit.

Op een eiland in het Noorden van het ondersteboven gekeerde Italië ligt een moederstad, een hoofdkwartier, waar een zwijgzaam gezelschap gezeten is rond een feestelijk gedekte dis: Italië wordt in parten gesneden en het vlees wordt rauw gegeten.

Biografieën

Emma Dante

Emma Dante weet hoe ze het melodrama van het nieuwe Siciliaanse theater moet vertellen dat is opgebouwd uit mythe, tragedie en simultaneïteit. Zij werd geboren in Palermo in 1967 en studeerde aan de Accademia Silvio D'Amico in Rome. In 1999 richtte zij het Sud Costa Occidentale theatergezelschap op. Met het project Insulti (‘beledigingen) won zij in 2000 het Concorso Shownoprofit en het jaar daarop met mPalermu de Premio Scenario en de Premio Lo Straniero voor de meest veelbelovende regisseur. In 2002 won zij de Premio Ubu, opnieuw voor mPalermu, en in 2003 voor Carnezzeria.

Zij was in 2004 artistiek leider van het tweede Rossofestival, dat voor het eigentijdse theater op Sicilië voor de duur van het festival de deur naar de rest van de wereld even openzet. Haar meest recente werk is Medea, La scimia, Vita mia en Mishelle di Sant' Oliva.

 

CRT Centro di Ricerca per il Teatro di Milano

Het gezelschap CRT Centro di Ricerca per il Teatro di Milano, opgericht in Palermo in 1999, wordt aangevoerd door actrice en regisseur Emma Dante en is samengesteld uit acteurs met uiteenlopende toneel- en levenservaringen. Nadat zij in Rome haar opleiding had afgerond en er enige tijd had gewerkt, besloot Emma Dante terug te keren naar Palermo en zich met het theater als haar spreekbuis kritisch te gaan bezighouden met de problemen van een in de tijd bevroren en gesloten maatschappij. Het gezelschap probeert zich te richten op wezenlijke dingen en, vrij van huiselijke besognes en familieterreur, de betekenis van intellectuele vrijheid te vinden in de maatschappij van elkaar tegensprekende meningen, op de smalle grens tussen het innerlijk en de buitenwereld. Het artistiek startpunt van het gezelschap is het vertrouwen in de mogelijkheden van de boedel: de ongevormde identiteiten van acteurs, met hun remmingen en hun ambities. Vanuit deze beginselen tot de uitwerking van individuele scènes is een korte weg: je zegt wat je denkt en klaar. Maar wat je denkt over jezelf zeg je niet. Acteurs en toeschouwers zouden elkaar moeten ontmoeten in de schemerzone waar ieder oordeel over goed en kwaad onzeker is en waar dan ook niet zekerheid, maar ongekunstelde eerlijkheid het coëfficiënt van de wijsheid bepaalt. Zij zeggen dat hun projecten nooit ‘af’ zijn – en dat geen van hen ooit klaar is en met iets anders overnieuw begint. Via hun projecten spreken zij over wat zij zijn, over wat in ons leeft, over manieren van bestaan, en bevragen zij dat wat wij elke dag in onszelf laten omgaan aan gezond verstand en waanzin, aan kracht en zwakheid. Twee werken van het gezelschap – mPalermu in 2002 en Carnezzeria in 2003 – werden onderscheiden met de UBU-prijs van de Italiaanse kritiek. Emma Dante werkt nog steeds, en met veel succes, met haar gezelschap en zij gaat tegenwoordig dan ook door voor een van de meest gewaardeerde regisseurs van Italië. Bij de Salzburger Festspiele was zij één van de vier jonge regisseurs die waren geselecteerd om twee stukken te presenteren: La Scimia en Carnezzeria. Andere gerenommeerde theaterproducties zijn de twee kleinere werken Vita Mia en Mishelle di Sant'Oliva.

 

CREDITS

regie
Emma Dante
toneelbeeld
Emma Dante, Carmine Maringola
kostuums
Emma Dante
lichtontwerp
Cristian Zucaro
assistent regie
Elisa di Liberato
assistent dramaturgie
Eleonora Lombardo
technische leiding
Antonio Zappalà
toneelmeester
Luigi Chiaromonte
administratie
Andrea Perini
rolverdeling
Mammasantissima
Manuela Lo Sicco
Totò Siciliano detto ‘Zù Totò u bisutri’
Antonio Puccia
Salvatore Spagnuolo detto ‘Don Sasà’
Salvatore D'Onofrio
Toni Cintola detto ‘Big Jim’
Sandro Maria Campagna
Girolamo Riccio detto ‘Gegè u farmacista’
Carmine Maringola
Stefano Varvarà detto ‘Slim Fast’
Sabino Civilleri
Gennaro Panzanella detto ‘Joker’
Michele Riondino
Giuseppe Bonanno detto ‘Spatuzza’
Alessio Piazza
Vito Montalto detto ‘Topo Gígio'
Enzo Di Michele
Federico Panunzio detto ‘U purtiere’
Ugo Giacomazzi
Cst Liborio Paglino
Stefano Miglio
in samenwerking met
Palermo Teatro Festival, Istituto Italiano Paessi Bassi
productie
CRT - Centro di Ricerca per il Teatro (Milano)
international management
Aldo Grompone