Theaterstuk over de wiskundige dromen in een gecompliceerde wereld.

A Disappearing Number

Simon McBurney/Complicite

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De Britse regisseur Simon McBurney richtte in 1983 zijn theatergroep Complicite op. Zijn werk omvat de meest uiteenlopende projecten, van bewerkingen van klassieke teksten tot The Elephant Vanishes van de Japanse schrijver Haruki Murakami. Met zijn nieuwste werk A disappearing number debuteert McBurney in Nederland. In dit stuk gaat hij uit van het hartverscheurende verhaal van de zoektocht naar oneindigheid door de belangrijkste wiskundigen van de 20ste eeuw: Srinivasa Ramanujan, een arme Brahmaan uit Zuid India, en G.H. Hardy van de Universiteit in Cambridge. De voorstelling is een virtuoze reis door de wereld van de verbeeldingskracht, muzikaal en dansant ondersteund door de Brits-Indiase componist Nitin Sawhney. Met een cast van Britse en Indiase acteurs.

Achtergrondinformatie

In gesprek met regisseur Simon McBurney

Zijn afgezakte broek en warrige haardos geven hem de look van een verstrooide professor. In het dagelijks leven komt hij chaplinesk onzeker over, maar op het toneel is hij een gigant. Op 7 juni maakt hij zijn debuut in Nederland, met zijn stuk A disappearing number in het Holland Festival. En regisseur Simon McBurney, in heel Europa een gevierd om zijn films en theaterstukken, staat dan ook als acteur op het toneel. In de rol van Alex heeft hij iets weg van Woody Allen – dat diep zoeken naar de waarheid op een licht absurde manier.

Wiskunde is het centrale thema in zijn nieuwe werk. De echte getallenhaters vragen zich dan af of dat niet ontzettend saai is, maar Simon McBurney heeft daarop een duidelijk antwoord: ‘Met getallen kom je tot in het centrum van het Universum!’. En dan zet hij zijn ideeën en dromen uiteen over deze ogenschijnlijk nuchtere wetenschap. ‘Een wiskundige heeft zijn verbeeldingskracht net zo hard nodig als een dichter of een schilder. Zonder verbeeldingskracht bestonden er nu geen computers of mobiele telefoons. Muziek is ook wiskunde, die je horen kan.‘ Om zijn woorden kracht bij te zetten roffelt McBurney met zijn vingers een reeks, die tegelijkertijd een getallenreeks is. Langzamerhand wordt het duidelijk dat het McBurney zal lukken om zijn ideeën over wiskunde om te zetten in theater. Daarvoor zijn zijn ensceneringen inmiddels ook te bekend.

Michael Ondaatje (schrijver van The English Patient) bracht McBurney op het idee van A disappearing number. Hij gaf hem een klein boekje, een diepgravende bespiegeling over mathematica en het wezen van creativiteit. Het prikkelde de fantasie van de regisseur, die in de film en op het toneel met de crème de la crème van (Oscarwinnende) acteurs heeft gewerkt. Sindsdien is McBurney haast geobsedeerd door zijn onderwerp. Urenlang kan hij erover filosoferen.

Uitgangspunt voor zijn stuk is het lot van een autodidactische, wiskundig genie en zijn formulering van de oneindigheid. ‘Srinivasa Ramanujan was een buitengewone geest en een van de meest uitgesproken figuren in de wetenschap wereldwijd.’ Natuurlijk gaat het niet alleen over kale getallen en pure wiskunde: ‘Ik vertel gevoelige verhalen vol emotie, die zich afspelen in verschillende tijden op verschillende plaatsen. Er is een liefdesverhaal en er gaan ook mensen dood,’ vertelt McBurney, die opgeleid werd bij Lococq in Parijs, de ontdekker van veel talent, zoals bijvoorbeeld Mummenschanz. ‘Lecocq was een fantastische leermeester, die me heeft geleerd dat het uitbrengen van een werk geen eindpunt is, maar slechts een punt van waaruit ik mijn taal verder kan ontwikkelen.’ En dat is precies de kwaliteit waar het bij McBurney en zijn gezelschap Complicite om draait. Ze acteren niet alleen, maar ze leven 24 uur per dag met het theater, steeds op zoek naar nieuwe uitdrukkingsmogelijkheden. Al improviserend ontstaan Gesamtkunstwerke (zoals de Duitsers zo treffend zeggen), bestaande uit beeldend theater, bewegingsvormen, licht, scenografische vondsten, muziek en videobeelden. In A disappearing number zijn zes van de negen acteurs van Indiase afkomst, en zijn de Indiase muziek en kathak (dans) verweven met de gebeurtenissen op het toneel.

‘De onbestendigheid in de wereld was nog niet eerder zo acuut en gevaarlijk als vandaag. Daar wil ik de onomstotelijke waarheid van de mathematica tegenover zetten,’ licht de Britse regisseur zijn beweegredenen toe om aan dit stuk te beginnen. Definitieve waarheden zal men ook hier niet vinden. ‘Als je de oneindigheid gaat wensen voor het eindige leven, wordt het nogal weerzinwekkend, vind je niet?’

Met dank aan de Ruhrfestspielen, Alfred Pfeffer

Biografieën

Simon McBurney


Simon McBurney studeerde in Cambridge, waarna hij zijn opleiding vervolgde in Parijs. Als ontwerper, regisseur en acteur was hij betrokken bij uiteenlopende projecten als The Vertical Line voor Artangel van schrijver en kunsthistoricus John Berger, in the Aldwych Tube, French and Saunders Live in 2000, The Resistible Rise of Arturo Ui in New York met Al Pacino in de titelrol, en So Much Things To Say, het West End debuut van Lenny Henry. Voor Complicite heeft hij recentelijk Measure for Measure geregiseerd en de reprise van A Minute Too Late in het National Theatre, Strange Poetry (geschreven voor het Los Angeles Philarmonic Orchestra in LA) en The Elephant Vanishes (in samenwerking met het Setagaya Public Theatre in Tokio).
Als acteur is Simon veelvuldig te zien en te horen geweest in zowel theaterstukken als films en televisie- en radioproducties.

Simon McBurney draaide meer dan twintig films met acteurs als Alec Guinnes, Jeremy Irons, Robin Williams, Willem Dafoe, John Malkovich, Jessica Lange, Geraldine Chaplin, Ralph Fiennes, Liv Tyler, Peter O’Toole, Meryl Streep, Denzel Washington. Van zijn films noemen we Sleepy Hollow, Kafka, Tom and Viv, Being Human, Mesmer, The Ogre, Cousin Bette, Onegin, Eisenstein, Morality Play, Skaggerak (Dogme) en Bright Young Things. Zijn meest recente rollen speelde hij in The Human Touch, The Reckoning, Torte Bluma, en in The Manchurian Candidate, geregisseerd door Jonathan Demme.

In het theater werkt hij echter op basis van thema’s en niet met makers, zeker geen beroemdheden. Zijn eigen gezelschap is Complicite, door hem opgericht in 1983. Een ensemble, dat alle kenmerken heeft van een dynamisch organisme, zonder sterren en hiërarchie. McBurney: ‘Er is geen Complicite Methode, er is slechts samenwerking.’ Zelf is hij regisseur-acteur, altijd op het toneel te vinden. Zijn werk wordt alom bejubeld en hij reisde intussen met diverse tournees de wereld rond.

 

Nitin Sawhney

De Brits-Indiase Nitin Sawhney is een muzikale duizendpoot. Hij bespeelt verschillende instrumenten, waaronder flamenco gitaar en piano, is werkzaam als producent en dj en schrijft composities voor film, televisie en theater. Daarnaast werkt hij samen met artiesten zoals Paul McCartney, Sting en Jeff Beck.

Bij het grote publiek is Sawhney voornamelijk bekend om zijn eigen cd’s en zijn optredens als dj. In mei 2005 kwam zijn zevende album uit, getiteld Philtre. In datzelfde jaar mocht hij ook een van de BAFTAS, the British Academy Film Awards, in ontvangst nemen voor ‘beste componist voor film en televisie’.

Sawhney wordt geroemd om zijn vermogen culturele barrières te doorbreken. Hij krijgt compositieopdrachten van grote orkesten en werkt daarnaast aan projecten voor een breed publiek. In 2000 werkte hij bijvoorbeeld aan het album Varekai van Cirque du Soleil. Tot nu toe heeft Sawhney vanuit zijn Spirit Dance Studios in Londen muziek gecomponeerd voor meer dan vijfentwintig films. Daarnaast is hij een gevestigde naam op het gebied van TV tunes en reclamejingles. Ook heeft hij de muziek geschreven voor het dansstuk zero degrees dat tijdens het Holland Festival 2006 werd opgevoerd.

De afgelopen jaren was Sawhney Artist in Residence tijdens festivals in Groot-Brittannië en Azië. In 2004 sloot hij zich aan bij het Access-to-Music Program waarbij kinderen in de grote stad kennis kunnen maken met niet-traditionele muziek. Nitin Sawhney verschijnt regelmatig op TV en radio als commentator in kunstprogramma’s en schrijft artikelen voor de grote Britse dagbladen.

In 2005 componeerde Sawhney een stuk voor het London Symphony Orchestra voor de geluidloze Duits-Indiase film A Throw of Dice (Schicksalswürfel) uit 1929 van de Duitse Franz Osten. Tijdens het Holland Festival 2006 werd A Throw of Dice uitgevoerd door het Metropole Orkest en Nitin Sawhney zelf.

 

CREDITS

concept en regie
Simon McBurney
muziek
Nitin Sawhney
toneelbeeld
Michael Levine
lichtontwerp
Paul Anderson
geluid
Christopher Shutt
projectie
Sven Ortel voor mesmer
kostuum
Christina Cunningham
associate director
Catherine Alexander
concept en uitvoering
David Annen, Firdous Bamji, Paul Bhattacharjee, Hiren Chate, Divya Kasturi, Simon McBurney, Chetna Pandya, Saskia Reeves en Shane Shambhu
coproductie
Complicite, barbicanbite 07 London, Wiener Festwochen, Holland Festival, Ruhrfestspiele in samenwerking met Theatre Royal, Plymouth