Tijdgenoten, Here, Theseus Game

Michel van der Aa, Sir Harrison Birtwistle

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Theatrale composities van twee hedendaagse componisten: Sir Harrison Birtwistle en Michel van der Aa.

Achtergrondinformatie

Here Trilogy
De ijdele queeste van de mens naar zichzelf en de aansluiting met de wereld om ons heen, gepaard met een in waanzin uitmondende eenzaamheid. Het is een thematiek die Van der Aa niet vreemd is. In zijn kameropera One liet hij sopraan Barbara Hannigan, op zoek naar zichzelf, een dialoog aangaan met haar alter-ego op film. In de Here trilogy keert deze sopraan terug, verwikkeld in diezelfde zoektocht. Ook in deze compositie maakt de jonge componist weer gebruik van visuele en theatrale effecten, waardoor zijn oeuvre zo gekenmerkt wordt. Bijzonder is bovendien de herkenbare harmonische handtekening die door het stuk heen klinkt:

Van der Aa maakt, zowel op de soundtrack als in het orkest, slechts gebruik van elf akkoorden. Het resultaat werd door De Morgen omschreven als ‘een echte revelatie…van een diepgang die je zelden tegenkomt.’
De opening van de trilogie draait om de instrumentale insluiting van de sopraan. In dit deel is er slechts plaats voor de soundtrack en het kamerorkest. De sopraan wordt ingesloten door het muzikale samenspel tussen soundtrack en orkest, en door de zwarte kist die haar gevangen houdt op het podium. Pas in het tweede deel, Here (in circles), krijgt de sopraan de kans zich te laten horen. In het hart van de trilogie omsingelen de sopraan en de omgeving elkaar. In het laatste deel van de trilogie (Here, to be found) is het publiek getuige van het aantrekken en afstoten tussen de sopraan en haar omgeving. Uiteindelijk raakt zij tekstueel en muzikaal steeds verder verwijderd van de omgeving om haar heen.

Theseus Game
Volgens de overlevering versloeg Theseus met zijn zwaard de Minotaurus, een monster met het lichaam van een mens en het hoofd van een stier. Zijn geliefde Ariadne hielp Theseus ontsnappen uit het labyrint van dit monster, door middel van een gesponnen draad waarlangs hij de weg terug vond.
Het verhaal inspireerde Birtwistle en resulteerde in zijn werk Theseus Game. De draad van Ariadne wordt in het stuk verklankt door een lange, ononderbroken melodie. Deze wordt gedragen door solisten die om beurten als acteurs het toneel op komen en zich na afloop van de solo weer terug trekken in het ensemble.
Niet alleen de draad vindt zijn weerklank in het stuk, ook het labyrint is muzikaal vertaald door Birtwistle. Hiervoor heeft hij een groot ensemble opgedeeld in twee delen, elk spelend in eigen tempi en met een eigen dirigent. Daarbij wisselt de samenstelling van de groepen gedurende het stuk. Zo ontstaat een wirwar van klanken en ritmes; een muzikaal labyrint waarvan pas aan het slot van de compositie de uitgang wordt getoond.
‘What a marvellous piece it turned out to be…cunningly inter-woven and layered…lucid and darkly compelling’, aldus de Daily Telegraph.

Biografieën

Michel van der Aa

Michel van der Aa behoort tot de top van hedendaagse Nederlandse componisten. Zijn stukken worden wereldwijd uitgevoerd en zijn werk is meermalen bekroond. Van der Aa componeert instrumentale, orkestrale en elektronische stukken en werkt veel samen met kunstenaars uit diverse disciplines. Hij schrijft voor ensemble en orkest en componeert zowel opera’s als soundtracks en muziek voor dansvoorstellingen. Niet voor niets noemde de Berliner Zeitung hem ‘einer der geradlinigsten Denker über Musik’.

Van der Aa (1970) begon zijn carrière als student muziekregistratie en muziekcompositie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij nam lessen bij onder andere Diederik Wagenaar, Gilius van Bergeijk en Louis Andriessen. In 2002 volgde hij de opleiding filmregie aan de New York Film Academy.

Van der Aa was de eerste Nederlandse componist die de prestigieuze Gaudeamus prijs ontving. Hij kreeg de prijs voor Between, het tweede deel van zijn ensembletrilogie Above-Between-Attach uit 1999. In datzelfde jaar werkte hij samen met Peter Greenaway en Louis Andriessen aan de opera Writing to Vermeer en ging van zijn hand Faust in première in Tokio, geschreven in opdracht van het New National Theatre Tokyo.

Het Amsterdamse Fonds voor de Kunst kende hem in 2000 de Matthijs Vermeulen Aanmoedigingsprijs toe voor Attach, het laatste deel van zijn ensembletrilogie Above-Between-Attach.In juni 2005 ontving hij de Ernst von Siemensprijs, een Duitse aanmoedigingsprijs voor jonge componisten.

 

Harrison Birtwistle

Sir Harrison Paul Birtwistle wordt beschouwd als een van de vijf grote hedendaagse componisten en een van de belangrijkste componisten van Groot-Brittannië. Hij werd geboren op 15 juli 1934 te Accrington en studeerde klarinet en compositie aan het Royal Manchester College of Music. Samen met enkele studiegenoten richtte hij daar de modernistische groep New Music Manchester op. In 1965 kreeg hij een tweejarige beurs aan de Princeton University in de Verenigde Staten waarna hij zijn klarinet verkocht en zich volledig op compositie besloot te richten. Zijn belangrijkste werk uit deze periode is de opera Punch and Judy.

Van 1975 tot 1988 was Birtwistle muzikaal leider van het nieuw opgerichte Royal National Theatre in Londen. In de jaren 1995 tot 2001 was hij werkzaam als muziekprofessor aan het King’s College in Londen en sinds 1997 is hij in deze stad directeur compositie aan de Royal Academy of Music.

Liet hij zich aanvankelijk nog beïnvloeden door het werk van Igor Stravinsky en Olivier Messiaen, later ontwikkelde hij een eigenzinnige stijl met een sterke interesse voor ritme en muziektheater. Birtwistle heeft voor zijn muziek vele prestigieuze prijzen ontvangen en samengewerkt met internationale orkesten en grote dirigenten als Pierre Boulez, Daniel Barenboim en Sir Simon Rattle.

 

Barbara Hannigan

De Canadese sopraan Barbara Hannigan volgde haar opleiding aan de Universiteit van Toronto bij Mary Morrison, het Koninklijk Conservatorium bij Meinard Kraak, het Steans Institute for Young Artists in Ravinia (USA), het Centre d'arts Orford en het Banff Centre for the Arts in Canada.

Ze zong rollen als Anne Truelove in The Rake's Progress van Stravinsky, Lucia in Britten’s The Rape of Lucretia, Despina in Così fan tutte, Bastienne in Bastien und Bastienne, Armida in Händels Rinaldo, Amore in Glucks Orfeo ed Eurydice en de dubbelrol Amore/Alinda in Giasone van Cavalli. In 2005 zong zij in het Holland Festival de rol van Juana la Loca in Rob Zuidams Rage d’Amours met De Nederlandse Opera.

Eerder zong ze bij De Nederlandse Opera de rol van Saskia bij de wereldpremière van Writing to Vermeer, van Louis Andriessen

Ze boekte veel succes met haar optreden in Ligeti's Mysteries of the Macabre met het Fins Radio Symfonie Orkest. Haar BBC Proms debuut maakte zij in augustus 2003: met het London Sinfonietta onder leiding van Peter Eötvös schitterde zij in Ligeti's Aventures, Nouvelles Aventures.

CREDITS

Theseus Game
muziek
Sir Harrison Birtwistle
dirigenten
Reinbert de Leeuw, Etienne Siebens
ensemble
Asko Ensemble en Schönberg Ensemble
Here-trilogy
muziek
Michel van der Aa
dirigent
Reinbert de Leeuw
sopraan
Barbara Hannigan
ensemble
Asko Ensemble en Schönberg Ensemble
productie
Tijdgenoten Asko Ensemble & Schönberg Ensemble, Het Concertgebouw