Werken van Sir Harrison Birtwistle en Mauricio Kagel

Neruda Madrigales

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Een madrigaal, een grafdicht en een cantate van twee hedendaagse componisten, uitgevoerd door onder meer het Schönberg Ensemble en het Nederlands Kamerkoor.
Neruda Madrigales van componist Sir Harrison Birtwistle beleeft zijn Nederlandse première tijdens het Holland Festival. Daarnaast brengen het Schönberg Ensemble en het Nederland Kamerkoor Nenia: The Death of Orpheus uit 1984. Mauricio Kagel, een generatiegenoot van Birtwistle, schreef een compositieopdracht voor het Nederlands Kamerkoor: het werd een cantate voor koor en saxofoonkwartet.

Achtergrondinformatie

Nenia: the death of Orpheus

Het Latijnse woord nenia betekent grafdicht. Zo’n klaagzang voor de doden werd in de Romeinse oudheid waarschijnlijk gezongen door een vrouwenstem onder begeleiding van een fluit. Birtwistle componeerde zijn grafdicht voor een ongebruikelijk bezetting van drie basklarinetten, crotales (kleine bekkens), piano en sopraan.

De piano en de crotales illustreren met ritmische patronen het dramatisch verhaal over de dood van de mythische zanger Orpheus. De sopraan vertelt niet alleen het verhaal maar neemt ook de rollen van Orpheus en Euridice voor haar rekening. Daarbij laat Birtwistle haar schakelen van het belcanto uit de tijd van Glucks Orfeo ed Euridice naar de geornamenteerde zangstijl uit de tijd van Monteverdi’s l’Orfeo, favola in musica. De basklarinetten vormen gedurende het stuk een donker homogeen klankveld als begeleiding voor de sopraan.

Als bron voor zijn compositie gebruikte Birtwistle een vertaling van Ovidius door de tekstdichter Peter Zinovieff. De compositie is gedeeltelijk een voorstudie voor zijn grote opera The Mask of Orpheus die in1984 voor het eerst werd uitgevoerd.

 

Neruda Madrigales

Het werk van de Chileense dichter Pablo Neruda (1904-1973), bekend van zijn Canto General, was de inspiratiebron voor Sir Harrison Birtwistle’s Neruda Madrigals. Birtwistle schreef de compositie in 2005 in opdracht van BBC Radio 3, London Sinfonietta, het RIAS kamerkoor uit Berlijn, het Nederlands Kamerkoor en het Schönberg Ensemble.

Neruda Madrigales is een doorgecomponeerd werk waarbij zangstemmen en instrumenten met elkaar gecombineerd zijn in de madrigaalstijl van Monteverdi. Hiervoor plaatst Birtwistle een kamerkoor tegenover een ‘koor’ van houtblazers bestaande uit vier fluiten en vier klarinetten. Het ensemble bestaat verder uit harp, gestemd slagwerk en cimbaal.

Oorspronkelijk was Birtwistle van plan een serie madrigalen te componeren, maar in Neruda Madrigales gebruikte hij slechts één gedicht, getiteld Oda al Doble Otoño (ode aan de dubbele herfst). Het donkere karakter van de tekst vindt zijn weerslag in de expressieve muziek, die het best omschreven kan worden als een meditatief klankgedicht waarin melancholische, turbulente en explosieve momenten elkaar afwisselen. Iedere strofe heeft een eigen klankwereld en wordt samengevat in een soort koraal. Neruda Madrigales beleeft zijn Nederlandse première in het Holland Festival.

Biografieën

Sir Harrison Birtwistle

Sir Harrison Paul Birtwistle wordt beschouwd als een van de vijf grote – nog levende – componisten en als een van de belangrijkste componisten van Groot-Brittannië. Hij werd geboren op 15 juli 1934 te Accrington en studeerde klarinet en compositie aan het Royal Manchester College of Music. Samen met enkele studiegenoten richtte hij daar de modernistische groep New Music Manchester op. In 1965 kreeg hij een tweejarige beurs aan de Princeton University in de Verenigde Staten waarna hij zijn klarinet verkocht en zich volledig op compositie besloot te richten. Zijn belangrijkste werk uit deze periode is de opera Punch and Judy.

Van 1975 tot 1988 was Birtwistle muzikaal leider van het nieuw opgerichte Royal National Theatre in Londen. In de jaren 1995 tot 2001 was hij werkzaam als muziekprofessor aan het King’s College in Londen en sinds 1997 is hij in deze stad directeur compositie aan de Royal Academy of Music. Liet hij zich aanvankelijk nog beïnvloeden door het werk van Igor Stravinsky en Olivier Messiaen, later ontwikkelde hij een eigenzinnige stijl met een sterke interesse voor ritme en muziektheater. Birtwistle heeft voor zijn muziek vele prestigieuze prijzen ontvangen en samengewerkt met internationale orkesten en grote dirigenten als Pierre Boulez, Daniel Barenboim en Sir Simon Rattle.

 

Mauricio Kagel

Mauricio Raúl Kagel (1931) werd in Buenos Aires geboren als zoon van Joods-Argentijnse ouders. Hij kreeg les in orgel, zang, dirigeren, piano en cello en voltooide in zijn geboortestad de universitaire studies filosofie en literatuurwetenschap.

 

Als componist was Kagel autodidact en in zijn vroege werken zocht hij naar muzikale ideeën die indruisten tegen het door de regering Péron gedicteerde neoclassicisme.

Met een beurs op zak reisde Kagel in 1957 naar Duitsland waar hij zich in Keulen vestigde. Vrijwel meteen raakte hij betrokken bij het moderne muzieknetwerk van de tweede generatie componisten uit Darmstadt. Tussen 1957 en 1961 leidde hij daarnaast het Rheinland kamerorkest.

 

Van 1960 tot 1966 was hij als gastdocent werkzaam bij de Internationale Ferienkursen für Neue Musik in Darmstadt en de Film- und Fernsehakademie te Berlijn. Hier werd Kagel in de gelegenheid gesteld te experimenteren met de omvorming van historisch muzikaal materiaal met behulp van elektronische apparatuur en audiovisuele media. Vanaf de jaren tachtig is hij zich in zijn composities meer gaan richten op absolute muziek met een fascinatie voor het tijdloze.

CREDITS

muziek
Sir Harrison Birtwistle, Mauricio Kagel
muzikale leiding
Reinbert de Leeuw
contratenor
Andrew Watts
hobo
Melinda Maxwell
harp
Helen Tunstall
orkest
Schönberg Ensemble
koor
Nederlands Kamerkoor
saxofoons
Raschèr Saxophone Quartet
sopraan
Claire Booth
spreekstem
Alejandro Pintamalli
coproductie
Het Holland Festival, Nederlands Kamerkoor, Schönberg Ensemble