Götterdämmerung

concertant

Richard Wagner, Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor, Koor van De Nederlandse Opera

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Nadat Edo de Waart vorig jaar Das Rheingold dirigeerde, het openingsdeel van deze operacyclus, zal dit jaar Götterdämmerung onder zijn leiding worden uitgevoerd; het vierde en laatste, omvangrijkste en meest ambitieuze deel. Richard Wagner werkte meer dan 25 jaar aan Der Ring des Nibelungen, van 1948 tot 1874.
Götterdämmerung zal in coproductie met de Vara-radio in het Holland Festival in een concertante uitvoering worden gebracht door het Radio Filharmonisch orkest het Koor van de Nederlandse Opera, het Groot Omroepkoor en een keur aan internationaal vermaarde solisten. De uitputtende rol van Siegfried zal worden gezongen door één van de vooraanstaande Wagner-tenoren van het moment, William Johns. Jeannine Altmeyer, beroemd vanwege haar triomfen in de Chéreau/Boulez-enscenering in Bayreuth, zingt Brühnhilde.

Achtergrondinformatie

Ruim een eeuw na de dood van Richard Wagner (1813-1883) leiden zijn persoon en daardoor ook zijn werk nog steeds tot een vaak verhitte scheiding der geesten: ófwel men dweept met Tristan und lsolde, Die Meistersinger von Nürnberg, Die Walküre of Götterdämmerung ófwel men wijst het - eventueel met een flinke dosis respect voor het vakmanschap van de man - resoluut af. Wagner is hét vleesgeworden bewijs van de stelling dat men tegenover grote kunstenaars nooit onverschillig kan staan.
Toegegeven: wie moeite heeft met de zwaar aangezette Teutoonse heldenverering en de oververhitte nationalistische ideeën van de man (denkbeelden die door de loop van de geschiedenis in onze eeuw een wel zeer navrante bijsmaak hebben gekregen), die zal waarschijnlijk niet in staat zijn om Wagners muziek op het eerste gehoor in zijn hart te sluiten. Wie niet kan tegen de tot vervelens toe gehanteerde alliteraties in Wagners eigen tekstboeken voor Der Ring des Nibelungen zal eerder zijn heil bij Giuseppe Verdi of Georges Bizet zoeken, hoezeer ook het voorlezen door Wagner zelf van die tekstboeken in de vorige eeuw tot een literaire happening van de eerste orde werd opgeblazen. En niet te vergeten: wie allergisch is voor de lange tijd door ervaren Wagner-zangers gehanteerde en onder de scheldnaam "Bayreuth bark" bekend staande manier van zingen of voor de te pas en te onpas opduikende Leitmotiv-cultuur welke dient om zelfs de meest onoplettende toehoorder ervan te doordringen dat het om een rivier, een zwaard of om een speer gaat die zal misschien wel nooit bekeerd worden. En toch.
Menige Wagner-hater die het – jaloers op de gelukzaligheid waarmee de echte dweepzieke liefhebbers zich peen Parsifal of Lohengrin lieten ontgaan – “dan nog wel eens wilde proberen” heeft na de ontroerende taferelen in Die Walküre, na het slot van Siegfried of na het laatste bedrijf van Götterdämmerung met heuse tranen in de ogen de zaal moeten verlaten. Eigenlijk is het dilemma heel aardig samengevat door een in dit opzicht onverdacht componist, te weten Igor Stravinsky. Hij merkte eens op hoge leeftijd op: In mijn jeugd haatte Ik Wagner, en daar had ik zeer goede gronden voor. Nu heb ik hem lief, en ook daarvoor heb ik uitstekende redenen."

Biografieën

Edo de Waart werd in 1941 in Amsterdam geboren en begon na zijn opleiding hij Haakon Stotijn zijn muzikale loopbaan als hoboïst, o.a. in het Concertgebouworkest. Na drie jaar directielessen hij Jaap Spaanderman werd hij in 1964 winnaar van het Dmitri Mitropolous Concours voor jonge dirigenten te New York. In 1967 benoemde het Rotterdams Philharmonisch Orkest hem tot dirigent en zes jaar later tevens tot artistiek leider. Hij trad verder onder meer op met de voornaamste Duitse, Engelse en Amerikaanse orkesten. Van 1977 tot 1985 was hij dirigent en artistiek leider van het San Francisco Symphony Orchestra. Sinds december 1986 vervult hij deze functie hij het Minneapolis Symphony Orchestra. Hij blijft echter regelmatig voor gastdirecties naar Nederland komen: bij de Nederlandse Opera, het Concertgebouworkest en hij het Rotterdams Philharmonisch Orkest.
Dit seizoen werd hij benoemd tot artistiek leider van de Muziekdivisie van het Nederlands Omroepproductiebedrijf (NOB), terwijl hij vanaf september 1989 tevens benoemd is tot chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest, als opvolger van Sergiu Comissiona.

 

William Johns is momenteel een van de meest gevraagde heldentenoren en treedt op in de belangrijkste operahuizen over de hele wereld. Zijn repertoire omvat vrijwel alle Wagnerrollen, van de titelrol in Rienzi tot de titelrol in Parsifal. Daarnaast zingt hij ook zeer regelmatig in opera's van o.a. Richard Strauss (Bacchus in Ariadne auf Naxos, De Keizer in Die Frau ohne Schatten), Beethoven (Florestan in Fidelio), Saint-Saëns (Samson in Samson et Dalila) en Verdi (titelrol in Otello). Wat betreft zijn carrière als Wagner­ tenor zong hij in 1984 zijn eerste Tannhäuser in Parijs onder Marek Janowski, een rol die hij in 1987 opnieuw in de Metropolitan Opera New York vertolkte. Eveneens onder Janowski zong hij in 1986 de rol van Siegfried in Siegfried en Götterdämmerung. Zijn debuut als Tristan maakte hij in een productie van de Parijse Opéra met Gwyneth Jones als Isolde.
Deze producties, alsmede zijn debuut in Die Meistersinger von Nürnherg in Chicago en zijn vertolkingen van Bacchus in Strauss' Ariadne (met o.a. Anna Tamowa-Sintow en Jessye Norman als partners) vestigden zijn huidige reputatie.
Ook in het komende seizoen heeft Johns veel Wagner op het programma: in San Francisco zal hij als Lohengrin te beluisteren zijn, in Hamburg zingt hij de rol van Tristan en in Wenen zal hij te horen zijn in een productie van Die Meistersinger. Ook als concertzanger is hij een veelgevraagd solist; zijn concertrepertoire omvat onder meer Mahlers Achtste symfonie en Das Lied von der Erde en Schönhergs Gurrelieder. In Nederland was Johns eerder te horen hij de Nederlandse Opera Stichting in Die Meistersinger von Nürnberg.

 

De in West-Duitsland geboren bariton Roland Hermann studeerde muziekwetenschap, anglistiek en kreeg zijn zangopleiding in Duitsland, Italië en de Verenigde Staten. In 1968 werd hij vast geëngageerd hij de Opera van Zürich en sinds 1978 werkt hij, eveneens in vast verband hij de Opera van Frankfurt. Daarnaast treedt hij als gast op in vooraanstaande operahuizen; over de gehele wereld. Behalve het gangbare repertoire met rollen als Amfortas (Parsifal), Almaviva (Figaro) en Germont (La Traviata) zingt Roland Hermann eveneens regelmatig in moderne opera's van o.a. Krenek (Karl V), Arihert Reimann (Melusine) en Busoni (Doktor Faust). Ook is hij vertrouwd met het barokke en klassieke repertoire; in dat verband werkte hij mee aan producties van Harnoncourt (Monteverdi's Orfeo, Rameau's Castor et Pollux en Mozarts ldomeneo). Naast zijn activiteiten als operazanger treedt Roland Hermann frequent op als concertzanger. In zijn programmakeuze toont hij een grote belangstelling voor eigentijdse muziek.

 

Henk Smit kreeg zijn opleiding aan de conservatoria van Toronto en Amsterdam en voltooide deze hij Herman Schey en Jess Walters. In 1961 was hij een der prijswinnaars van het Vocalistenconcours in Den Bosch; deze onderscheiding betekende het begin van een carrière als opera- en concertzanger. Hij werkte regelmatig mee aan producties van de Nederlandse Operastichting; hij zong onder meer de titelrol in Wagners Fliegende Holländer en de rol van Klingsor in Parsifal. Dit jaar was hij bij de Nederlandse Opera o.a. te horen in Blauwbaards Burcht van Bartók en vertolkte hij de titelrol in Verdi's Simon Boccanegra.
Hij trad als gast op in België, Engeland en Frankrijk. Voorts maakte hij concertreizen naar Spanje en de Verenigde Staten. Henk Smit trad voor het eerst met het Concertgebouworkest op tijdens het Holland Festival 1982 in Stravinsky’s Oedipus Rex. Hij trad meermalen op in de VARA-Matinee en het vorig seizoen vertolkte hij in Wagners Rheingold eveneens de rol van Albench.

 

De bas Peter Meven werd in Keulen geboren. Hij begon eerst een opleiding als beeldhouwer in Wenen en in Keulen, waar hij vanaf 1950 decorontwerper werd. Tezelfdertijd begon hij zijn zangstudie bij Robert Blasius, eveneens in Keulen. Na zijn eerste engagement in 1957 volgden contracten bij de Opera's van onder meer Mainz, Wiesbaden en vanaf 1964 hij de Deutsche Oper am Rhein in Düsseldorf. Sindsdien bracht zijn carrière hem in vrijwel alle belangrijke operahuizen, o.a. in Berlijn, Wenen, de Metropolitan Opera New York, Rome, Parijs, Moskou en San Francisco. Bovendien heeft hij vaste engagementen bij de operahuizen van onder meer Hamburg, München, Parijs en Genève. Peter Meven zong ook tijdens de Salzburger Festspiele en de Bayreuther Festspiele.

 

De uit Californië afkomstige sopraan Jeannine Altmeyer kreeg haar opleiding bij Lotte Lehman. In 1971 won zij de audities van de Metropolitan Opera New York. Daarmee kreeg zij dat seizoen bij de met verscheidene rollen aangeboden. Op uitnodiging van Ferdinand Leitner kwam zij vervolgens naar de Opera van Zürich waar zij haar repertoire met Wagnerrollen als Eisa (Lohengrin), Eva (Meistersinger) en Elisabeth (Tannhäuser) kon uitbreiden. Sindsdien treedt zij in vrijwel alle belangrijke Amerikaanse en Europese operahuizen op. Met name met haar vertolking van Sieglinde en Gutrune in de Ring-productie van Pierre Boulez en Patnee Chereau kreeg zij internationale bekendheid. Andere belangrijke rollen die zij recentelijk zong waren onder meer Lisa in Tsjaikovski's Pique Dame (in Keulen), Leonore in Beethovens Fidelio (in Bonn en Stuttgart), Tosca (in Parma) en Isolde (in Keulen). Wagners veeleisende rol van Brunnhilde zong zij reeds meermalen, in een productie van de Opera van San Francisco en bij de Metropolitan Opera New York. Zij heeft de rol eveneens op de plaat vastgelegd in een uitvoering onder de dirigent Marek Janowski.

 

De sopraan Kathryn Day werd geboren in Baltimore (V.S.). Zij studeerde aan de Universiteit van lndiana en aan het Curtis lnstitute of Music. Zij won in 1973 de audities van de Metropolitan Opera en is sindsdien een veelgevraagd opera- en concertzangeres. Zij werkte samen met dirigenten als Ormandy, Mehta, Lepparden Edo de Waart. Hoogtepunten uit haar optredens in het vorige seizoen waren onder meer haar debuut bij de Welsh National Opera met de rol van Tatjana in Tsjaikovski's Jevgeni Onjegin en bij het Teatro Comunale van Bologna als Vitellia in La clemenza di Tito van Mozart. Ook als Wagnerzangeres heeft zij inmiddels naam gemaakt. Dit seizoen zong zij in de Verenigde Staten onder meer in Tannhäuser (Elisabeth), in Die Walküre (Sieglinde) en in Götterdämmerung (Gutrune). In Nederland was zij in het Holland Festival 1986 in de rol van Eva te beluisteren in Die Meistersinger.

 

De mezzosopraan Janice Taylor werd in New York geboren en ontving haar zangopleiding in Montreal. Sinds haar debuut bij het Symfonieorkest van Toronto heeft zij samengewerkt met vrijwel alle vooraanstaande orkesten en dirigenten (onder wie Leinsdorf, Ozawa, Masur, de Waart en Blomstedt) in de Verenigde Staten en Canada. In Europa debuteerde zij in Spoleto in Lady Macbeth van Mtsensk van Sjostakowitsj. Ook verleent zij regelmatig medewerking aan plaatopnamen, o.a. Beethovens Negende Symfonie onder von Dohnanyi, en Debussy's La Damoiselle Elue, met Elly Ameling onder Edo de Waart.

 

De mezzosopraan Cornelia Wulkopf kreeg haar opleiding in Detmold (Duitsland) bij Prof. Kretschmar, Prof. Weissenborn en Prof. Webers. In 1977 debuteerde zij bij de Bayreuther Festspiele in Patrice Chereau's enscenering van Der Ring des Nibelungen. In dat zelfde jaar werd zij vast geëngageerd bij de Bayerische Staatsoper, waar zij verscheidene Wagnerrollen heeft gezongen, waaronder die van Erda (Rhemgold), Brangäne (Tristan und Isolde) en Waltraute (Götterdämmerung). Daarnaast trad zij ook op bij de operahuizen van o.a. Wenen, Milaan, Zürich en Hamburg.
Als concertzangeres treedt zij in heel Europa op en werkt zij samen met dirigenten als Sawallisch, Ozawa, Marriner, Klee, Segerstam en Janowsk. Vorig jaar werd zij onderscheiden met de titel Bayerische Kammersängerin.

 

Soile lsokoski werd in Finland geboren en studeerde kerkmuziek en zang aan de Sibelius Academie. Na het behalen van haar diploma vervolgde zij haar zangstudie en momenteel studeert zij nog bij Dorothy lrving. Haar eerste internationale succes kreeg zij naar aanleiding van de BBC Zangcompetitie in Cardiff in 1987. Sindsdien treedt zij regelmatig op bij de Finse Nationale Opera, waar zij o.a. de rollen zong van Mimi (La Boheme) en de Gravin (Le Nozze di Figaro). Bij het Fins Radio Orkest zong zij onder Jukka-Pekka Saraste in Mahlers Vierde Symfonie en Strauss' Vier letzte Lieder. Soile lsokoski geeft ook regelmatig liedrecitals in binnen- en buitenland.

 

Diane Lane werd geboren in de Verenigde Staten: zij rondde haar zangopleiding af met het volgen van opera workshops in Iowa en bij de Opera van Santa Fe. Momenteel bereidt zij zich voor op het behalen van de Master's Degree voor opera. Zij heeft al een ruime opera- en concertervaring kunnen opdoen in Toledo (Ohio). In Europa werkte ze mee aan enkele Mozart-opera's, o.a. in Zwitserland, waar zij de rol van Cherubino zong.

 

Yvonne Schiffelers studeerde aan het conservatorium van Maastricht bij Mya Besselink. In 1984 ontving zij de Toonkunst Vocalistenprijs tijdens het Internationale Vocalistenconcours in Den Bosch; hierna was zij voor een jaar verbonden aan de Opera Studio in Keulen en vervolgens aan de Opera aldaar. Sinds 1987 is zij werkzaam bij de Opera van Mannheim. In 1986 maakte zij in het Amsterdamse Concertgebouw haar debuut met Chaussons Poème de l'amour et de la mer. Bij Opera Forum treedt zij regelmatig op. Vorig jaar zong zij in Das Rheingold de rol van Flosshilde.

CREDITS

muziek
Richard Wagner
dirigent
Edo de Waart
assistent-dirigent
Bruce Cohen
uitvoering
Radio Filharmonisch Orkest
uitvoering
Groot Omroepkoor
uitvoering
Koor van De Nederlandse Opera
coproductie
Vara-Matinee, Holland Festival
cast
William Johns tenor (Siegfried), Roland Hermann bariton (Gunther), Henk Smit bas (Alberich), Peter Meven bas (Hagen), Seannine Altmeyer sopraan (Brijnnhilde), Kathryn Day sopraan (Gutrune), Cornelia Wulkopf mezzo-sopraan (Waltraute) ea