Vermeer et Spinoza

Théâtre Sapajou, Parijs

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

De handeling in Vermeer et Spinoza is gebaseerd op het uitgangspunt dat het filosofische proces overeenkomsten vertoont met dat van het concipiëren van een schilderij. Spinoza en Vermeer, beiden geboren in 1632, zijn in het stuk doende een van hun belangrijkste werken te voltooien. Spinoza werkt tijdens het lenzenslijpen aan stukken uit de Ethica en Vermeer schildert zijn Meisje met de viool. De onderliggende gedachte bij het stuk is de merkwaardige cultuurtraditie in Nederland met enerzijds grote voorkeuren voor muziek en schilderkunst en anderzijds een groot wantrouwen tegen het gesproken woord. Gedurende de hele voorstelling bevindt zich een echte kameel op het toneel, waarmee de regisseur de Hollandse nuchterheid en afkeer van diepzinnigheid wil symboliseren. Het toneelbeeld van Nicky Rieti fungeert in dit stuk niet als zuiver decoratieve ruimte, maar als ene plaats die dramaturgisch volkomen aansluit bij de zich voltrekkende handelingen en de gesproken teksten. In deze door Spinozistische denkbeelden bepaalde ruimte, waar het centrum wordt ingenomen door de dierlijkheid (kameel), de schilderkunst (Vermeer) en de muziek (de voorspeelster), blijft de buitenwereld binnentreden in de vorm van een vooruitstrevende arts (Cartesiaan) en een conservatieve graanhandelaar (Calvinist) die met elkaar een discussie over de vrijheid van de kunst aangaan. Dit is in wezen de enige dramatische handeling in het gegeven. Aillaud laat Spinoza zeggen dat het onderling verband aan alles voorafgaat. Dit rationele uitgangspunt maakt elke wending of ontknoping van wat zich tussen Spinoza en de anderen afspeelt, overbodig. Deze visie wordt nog eens benadrukt door d slotrede die Spinoza uitspreekt en waarin hij zegt: ‘De gevolgen zijn als vruchten van de woestijn, rond en zwaar, berstensvolle beloftes, eigenlijk in bijna elk opzicht op oorzaken gelijkend, zij liggen niet op de grond uitgestald als koopwaar, maar worden achteraf gehouden. Hangen nog in een boom. Op de hoogte vanwaar zij als een noodlot neer kunnen komen. Hoe voorspelbaar ook, toch krijg je ze meestal als een kokosnoot op je kop’.
Het vermaarde trio Franse theatermakers Jean Jourdheuil, Jean-François Peyret en Gilles Aillaud (auteur) heeft met dit stuk een wel zeer bijzonder evenement gecreëerd. De Franse tekst is in het Nederlands vertaald door Wim Hartog, echt toneelbeeld en de decors van Nicky Rieti zijn in hun totaal overgenomen. Leonard Frank voert naast Jean Jourdeuil de co-regie.

CREDITS

tekst
Gilles Aillaud
vertaling
Wim Hartog
regie
Jean Jourdheuil
tekst-regie
Leonhard Frank
muziek
Philippe Hersant
uitvoering
Théâtre Sapajou
cast
Rudolf Lucieer (Spinoza), Lucas van Eeghen (Vermeer), Kitty Courbois (Cornelia van der Spijck), Olga Almekinders (Tamar), Titus Muizelaar (Blyenbergh), Herman Naber (Meyer)
kostuums
Gisela Storch
decor
Nicky Rieti
licht
Hervé Audibert