Moses und Aron

Concertuitvoering

Radio Symfonie Orkest, Groot Omroepkoor

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Schönberg componeerde Moses und Aron tussen 1930 en 1932. Het is zijn tweede werk dat het geloof als thema heeft. Net als de hieraan voorafgaande compositie Die Jakobsleiter wordt het gegeven bepaald door een uitverkorene die de goddelijke opdracht krijgt om zijn profetische taak te vervullen.

Ondanks dat de derde akte van deze opera door Schönberg nooit op muziek is gezet, kan het werk allerminst als onvoltooid worden beschouwd. Oorzaak hiervan is het gegeven van de opera zelf. In het begin van de eerste akte spreekt god tot Mozes vanuit de brandende braambos waarbij hij hem de taak van profeet oplegt. Mozes klaagt dat hij de gave mist om aan het volk duidelijk te maken wat hij van God begrijpt en stelt Aäron als zijn zegsman aan. Samen brengen zij de vertwijfelde Israëlieten het nieuws van de nieuwe god die hen al bevrijd van het Egyptische juk. Daar waar Mozes genoeg heeft aan zijn onvoorwaardelijke geloof grijpt Aäron naar een drietal wonderen om het ongelovige volk te overtuigen van de goddelijke almacht.

In de tweede akte is Aäron door de afwezigheid van Mozes gedwongen om de mensen een idool te verschaffen dat zij kunnen aanbidden. Als Mozes terugkeert en in woede ontsteekt om het afgodsbeeld, het Gouden Kalf, verdedigt Aäron zich met de uitspraak dat hij slechts de interpretator van Mozes’ woorden is en geen zelfstandige afgezant van God. Na de vernietig van het gouden Kalf, lijkt het volk op het rechte pad te zijn teruggekeerd, maar tot groot verdriet van Mozes volgt kort daarop een nieuw idool, ditmaal een pilaar van vuur. Mozes blijft wanhopig achter. De derde, ongecomponeerde akte, beschrijft de overwinning van Mozes. Aäron sterft en hiermee valt de laatste barrière weg die het volk van Israël weerhouden heeft van de uiteindelijke eenwording met God.

Schönberg suggereerde eens dat het Beethoven en Mahler niet was gegeven om een tiende symfonie te schrijven omdat zij daarin iets zouden hebben onthiuld wat verborgen dient te blijven. Hij refereerde hiermee aan het onvoltooid blijven van Mozes und Aron omdat hij van mening was dat het componeren van een werk dat de eenwording met God als thema heeft gelijkstaat aan dezelfde volmaaktheid die een tiende symfonie in zich zou hebben. Wellicht moet Schönberg dit gedurende het componeren van zijn opera steeds hebben gevoeld, want de erste twee aktes staan zowel dramatisch als muzikaal volkomen op zichzelf.

CREDITS

uitvoering
Radio Symfonie Orkest, Groot Omroepkoor
dirigent
Kenneth Montgomery
cast
Franz Mazura (Moses), Wolfgang Neumann (Aron), Norbert Orth (Ein junger Mann), Jan Juline Leeds (Ein junges Mädchen), Annett Andriesen (Eine Kranke), Henk Smit (Ein anderer Mann), Charles van Tassel (Ephraimit), Wout Oosterkamp (Ein Priester)