Kagel programma

Festival Ensemble

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

Programma

Mauricio Kagel - Blue's Blue - eine Musik-ethnologische Rekonstruktion für vier Spieler

 

Mauricio Kagel - Kantrimiusik - Pastorale für Stimme und Instrumente

Achtergrondinformatie

Blue's Blue
Kagel, die van zichzelf heeft gezegd dat zijn beroep een erfstuk van de
19de eeuw is, drukt zich al gedurende lange tijd in een soort akoestische archeologie uit. Hij analyseert het muzikale verleden met de middelen van deze tijd. Wat ligt er dan meer voor de hand dan, al is het maar één keer, met een ironische knipoog vanuit een tegelijkertijd ernstig gezicht een onderwerp te kiezen dat nooit heeft bestaan. Het gaat hier om de rond 1850 in New Orleans geboren John Blue die Kagel o.a. als volgt beschrijft: 'De laatste en tevens gelukkigste periode van zijn leven bracht Blue door als begrafenisbedienaar bij de firma 'Excelsior' in Canal Street, tegenover dancing 'Kohlenhändler und Stukkateure'. Zijn diensten werden door begrafenisondernemer Liberty Boss aangeboden samen met nog een heleboel andere toebehoren voor rouwceremoniën. Het onderzoek naar de geschiedenis van de jazz heeft aan Liberty Boss een belangrijke bron te danken. Hij stelde o.a. aan de hand van weliswaar twijfelachtige over ­ leveringen van- slaven uit de omgeving van de benedenstroom van de Mississippi, de waarschijnlijk  eerste gedrukte prijslijst in Amerika samen voor muzikale activiteiten bij allerlei gelegenheden, met uitzondering van concerten. Het enig overgebleven exemplaar van deze tarievenlijst is thans te bezichtigen in de vaste opstelling van het 'Museum voor recente Vaderlandse geschiedenis der Zwarten' in Jackson, Miss. (Voor vergelijkbare evenementen is veel tot op de dag van vandaag nog steeds geldig, ook in het overwegend blanke Europa).' Kagels beschrijving doet geloofwaardig aan, aangezien de details op zichzelf over het algemeen zouden kunnen kloppen. In hun context geplaatst lijken ze echter minder waarschijnlijk.

De (jazz)musici op het toneelluisteren naar oude platen van John Blue vol met krassen. Eerst zijn ze onbeweeglijk, daarna laten ze zich echter in hun eigen spel door hem inspireren. Deze imitaties van jazzstijlen uit het verleden zijn het eigenlijke thema van Blue's Blue. Kagel tipt aan de sluier van de jazz, met al zijn impliciete tegenstrijdigheden: enerzijds improvisatie te willen zijn anderzijds noodzakelijkerwijze in vaste stilistische formules te moeten vastroesten. Of, zoals Kagel het met veel milde spot formuleert: 'Alles wat uit het muzikale verleden van een bepaald genre wordt overgeleverd - van de met sagen en verhalen omgeven beginperiode tot nu-, alles wat door musici en fans als een afgesloten en gevestigde stijl wordt geaccepteerd, komt vervolgens in het hokjessysteem van het muziekjargon terecht. Daar is het opduiken van bekende en typerende karakteristieken wel wat belangrijker dan de verrassing die ontstaat door het opduiken van nieuwe verschijnselen die uit de intuïtie voortspruiten.'

Kantrimiusik
Vergelijkbare principes vormen ook de grondslag voor Kantrimiusik: het apocriefe is authentiek geworden. Het decor dat Kagel voor de scenische versie van Kantrimiusik voor­ schrijft is tot in het kleinste detail ook een weergave van de muzikale ideeën achter dit stuk. Midden op het toneel bevindt zich een groepje folklore-demonstratiedansers  zoals die zo vaak op de televisie te zien zijn. 'Achter en rondom dit groepsgebeuren moet een staketsel worden gebouwd, voorzien van beweegbare zetstukken, doeken, rekwisieten, rolwagens en de rest van het decor. Een onvolledige opsomming van de belangrijkste onderdelen van een folkloristisch schouwspel en de hiervoor karakteristieke uitingsvormen zou bv. inhouden: 1 wolk, 1 spitsgeveldak,
1 bakstenen schoorsteen, 1 bergtop met sneeuw, 1 glooiende heuvel, 1 schilderachtig spoorlijntje, 1 stuk weide, 1 onvolledig paard, 1 kromme rivier, 1 besneeuwde helling, 1 halve palm, 1 stuk woestijn...'
Als muziek ván het land - folklore - en muziek óver het land – pastorale -wil Kantrimiusik  noch de overal in de wereld uitstervende volksmuziek exact imiteren en al evenmin een eerbewijs brengen aan de ernstig bedreigde natuur door middel van een 'Szene am Bach', wat Beethoven nog was toegestaan. Het stuk probeert veeleer beide elementen te tonen in een toestand van geïntegreerde verkommering, waar de wat morsige titel ook op slaat. In het klinkend resultaat van Kantrimiusik komen klinkers en medeklinkers, uit in vroeger tijd klare muzikale talen uit alle mogelijke landen, tot een onoplosbaar samenklonterende synthese; zij zijn, evenals de vermenging van allerlei talen in de vocale entr’actes, de beweegbare zetstukken van het muzikale decor. De plekken waar
het stuk zich afspeelt liggen in een schemerig niemandsland: het tweede deel verwijst in de verte naar Spanje, in het vijfde verschijnt een alpenwalsje, het vierde en achtste deel spelen, met gebruikmaking van banjo, honky tonk en jazzritmen, in Amerika, het zesde, waarin een kudde paarden optreedt, toont een synthese van pampa en poesta. Daar ook worden, zoals eveneens op sommige andere plaatsen, bandgeluiden aan de live­ muziek toegevoegd, met de klanken van weer en wind en met dierengeluiden; overigens met een citaat uit Beethavens Pastorale: 'Meer gevoelsuitdrukking  dan schildering'. Kagels geluidsmontages roepen in dit geval de natuur op in haar pure vorm en er vinden geen artistieke stileringen plaats. Men kan zich natuurlijk afvragen hoe de natuur met het oog op haar verwoesting op dit moment in de muziek nog te imiteren is. Na de vernietiging van de natuur en de authentieke traditionele volkskunst, na de nivellerende uniformering van de aarde. door jeans, pop en MacDonalds, om nog maar te zwijgen over het feit dat dit alles in de meest afgelegen toeristische centra te krijgen is, stelt men zich zulke vragen niet meer. Niets, of het nu 'echt' of geïmiteerd is, laat zich nog van iets anders onderscheiden.

 

CREDITS

muziek, dirigent, glastrompet
Mauricio Kagel
sopraan
Angela Tunstall
alt
Sue Bickley
tenor
Allan Belk
trompet
Jelle Schouten
tuba
Hendrik-Jan Renes
viool
Jan Erik van Regteren Altena
piano
René Eckhardt
uitvoering
Festival Ensemble
klarinet
Peter Eggenhuizen
gitaar
Helenus de Rijke
contrabas
Pieter Smithuysen
gitaar, banjo, mandoline en andere tokkelinstrumenten
Hans Wesseling