Duits/Nederlandse experimentele films met livemuziek: programma 2

Lothar Prox, Delta Ensemble

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

In de twintiger jaren was de algemene opvatting dat de cinematografie van alle kunsten de grootste affiniteit met de muziek vertoonde. Toonaangevende componisten uit die tijd hebben dan ook aan de ontwikkeling van de film met geluid bijgedragen. Vaak werd de waarde van hun partituren te weinig ingezien: de stukken werden vergeten en verdwenen vaak spoorloos. Dit overkwam o.a. Hindemith, Antheil, Toch, Dessau en Honegger, terwijl stukken van Eisler, Milhaud, Desormière en Butting decennialang niet zijn uitgevoerd.

Dit filmprogramma brengt bekende films uit de twintiger jaren, waarbij oude en nieuw geschreven composities worden uitgevoerd. Sommige werken worden ook zonder de bijbehorende films, dus concertant, gespeeld; een presentatie, die doet denken aan Hindemiths experimentele manifestaties tijdens de kamermuziekfeesten in Baden-Baden (1927-1929) en de filmmatinees van Paul Dessau in Berlijn.

Programma

[Lichtspiel op. 1] – Walther Ruttmann

Strijkkwintet op. 23 - Max Butting

Deze abstracte film ging in 1921 met Butting’s muziek in première (Berlin, Mamorhaus). Film en muziek zijn spoedig daarna verdwenen. Zeer onlangs is de partituur in Stockholm teruggevonden, de film is nog steeds spoorloos.

film + muziek

 

Opus 2, Opus 3, Opus 4 (7 min) – Walther Ruttmann

Nieuw werk – Alex Manassen

Bij de Berlijnse première van deze experimentele zogenaamd Opus-films in 1925 klonk nog geen muziek. Twee jaar later maakte Eisler muziek bij Opus 3, een stuk later opgenomen in de Suite nr 1 op. 23.

Alex Manassen heeft thans nieuwe muziek geschreven bij de drie Opusfilms.

film + muziek

 

Regen (13 min) – Joris Ivens

Nieuw werk – Henk van der Meulen

De bekende experimentele films van Ivens uit 1929, waarvoor thans nieuwe muziek geschreven bij de drie Opusfilms

 

[Regen] – Joris Ivens

14 Arten, den Regen zu beschreiben, op. 70 – Hanns Eisler

In 1940 kreeg Eisler een stipendium van de Rockefeller Foundation voor systematische proeven met filmmuziek. Tot de resultaten van dit project behoort de 12-toons compositie uit 1941 bij Ivens’ cinépoème Regen, die Eisler opdroeg aan zijn leermeester Schönberg (als inleiding klink een anagram van zijn naam).

De eerste uitvoering met de film was op 28 februari 1948 in Town Hall in New York. Regen is voor Eisler een teken van verdriet en de muziek ‘een anatomie van de melacnholie’. Op technische gronden is de combinatie filmmuziek niet bevredigend. Ivens draaide met een snelheid van 16 beelden per seconde. Eisler ging uit van een snelheid van 24 beelden per seconde (geluidsfilmnorm).

Ditzelfde geldt overigens ook voor de muziek, die Lou Lichtveld bij Regen schreef en vandaar de opdracht aan Henk van der Meulen muziek bij de juiste projectsnelheid te schrijven.

film + muziek

 

De Brug (11 min.) – Joris Ivens

Nieuw werk – Bob Zimmerman

Een film uit 1928 over de Willemsspoorbrug in Rotterdam met, naast concrete, ook veel abstracte beelden. Een hommage aan een wonder van techniek uit de twintiger jaren. 

CREDITS

muziek
Max Butting, Alex Manassen, Henk van der Meulen, Hanns Eisler, Bob Zimmerman
regie
Walther Ruttmann, Joris Ivens
dirigent
Jurriaan Röntgen
uitvoering
Lothar Prox, Delta Ensemble