Duits/Nederlandse experimentele films met live-muziek: programma 1

Lothar Prox

U kijkt nu naar een voorstelling uit het archief van Holland Festival

In de twintiger jaren was de algemene opvatting dat de cinematografie van alle kunsten de grootste affiniteit met de muziek vertoonde. Toonaangevende componisten uit die tijd hebben dan ook aan de ontwikkeling van de film met geluid bijgedragen. Vaak werd de waarde van hun partituren te weinig ingezien: de stukken werden vergeten en verdwenen vaak spoorloos. Dit overkwam o.a. Hindemith, Antheil, Toch, Dessau en Honegger, terwijl stukken van Eisler, Milhaud, Desormière en Butting decennia lang niet zijn uitgevoerd.

Dit filmprogramma brengt bekende films uit de twintiger jaren, waarbij oude en nieuw geschreven composities worden uitgevoerd. Sommige werken worden ook zonder de bijbehorende films, dus concertant, gespeeld; een presentatie, die doet denken aan Hindemiths experimentele manifestaties tijdens de kamermuziekfeesten in Baden-Baden (1927-1929) en de filmmatinees van Paul Dessau in Berlijn. 

Programma

Überfall (19 min) – Ernö Metzner

Nieuw werk – Bernard Hunnekink

Een gevonden geldstuk brengt de vinder geluk in het spel, maar hij wordt slachtoffer van zijn eigen overval. Een befaamde experimentele film over een gegeven uit de Berlijnse politiekroniek. In 1929 verboden door de censuur.

film + muziek

 

Berlin, die Sinfonie der Groszstadt (70 min) – Walther Ruttmann

Gelijknamige muziek van Edmund Meisel in nieuwe instrumentatie door Günther Becker.

Op 23 september 1927 dirigeerde Edmund Meisel in het Tauentzin-Palast een 75-mans orkest bij de première van dit ‘Gesamtkunstwerk’.

Meisel was als componist verbonden aan de Piscator-Bühne en bekend geworden door zijn fulminante muziek bij Eisenstein’s Panzerkreuzer Potemkin. Hij spreekt over een ritmische compositie die de film ook een voortdurend akoestisch tempo geeft. Zijn opvatting is dat filmmuziek het doel heeft de toeschouwer zich meer op de film te doen concentreren: de muziek moet schokken, opzwepen en het publiek leiden. Meisel gebruikte clusters, kwarttoonsmuziek, jazz-ritmen en brutitische geluiden. Sommigen spraken over effectrijk geïnstrumenteerde ritmiek, anderen over getemd lawaai: men ziet met de oren en hoort met de ogen. De partituur is verdwenen, maar wel bewaard is een klavieruittreksel, zoals dirigenten in kleinere theaters dat gebruikten. Wolfgang Becker heeft hieruit een versie voor twee piano’s en slagwerk gemaakt en het geheel ging op 13 februari jl. tijdens de Internationale Filmfestspiele Berlin in (her)première voor een duizendkoppige menigte in het Zoo-Palast, met honderden tevergeefs wachtenden voor de deur…

CREDITS

muziek
Bernard Hunnekink, Edmund Meisel
regie
Ernö Metzer, Günther Becker
piano
Ellen van Lelyveld en Henk de Jonge
slagwerk
Herman Rieken en Rob Verdurmen
piano
Marion vom Bruck, Marie-Therese Englisch
slagwerk
Friedbert Haus
dirigent
Joachim Herbold
uitvoering
Lothar Prox