Blog

Wunderbaum over alternatief-denken

Door: Vincent Kouters

17.6.2016

Groepsfoto Wunderbaum © Gerbrand Burger
Acteurscollectief Wunderbaum (Walter Bart, Wine Dierickx, Matijs Jansen, Maartje Remmers en Marleen Scholten) staat met drie voorstellingen en een film op het Holland Festival. Eén coproductie met De Warme Winkel: Privacy. En drie producties die onderdeel uitmaken van hun vierjarige project The New Forest: De komst van Xia, Stop Acting Now en The Future of Sex.


In 2013 begonnen jullie met The New Forest. Op het Holland Festival ronden jullie het project af met deze selectie van voorstellingen. Wat is The New Forest?
Walter Bart: ‘We wilden vier jaar lang kunnen nadenken over één onderwerp. Dat was het uitgangspunt. Dat we ons konden committeren aan het idee van een alternatieve samenleving, een idee dat we niet alleen, maar samen met een grote groep mensen zouden uitwerken.’ 

Marleen Scholten: ‘Ik ben erg blij dat we op het Holland Festival het begin en het einde van The New Forest kunnen laten zien. De komst van Xia was het begin. Niet alleen chronologisch, maar ook inhoudelijk. We vragen ons daarin af hoe je een nieuwe samenleving het beste zou kunnen inrichten. Hoe begin je daaraan? Wat is je politieke systeem? Doen we het samen of centraal? Wordt het een democratie? Allemaal theoretische vraagstukken. En ten slotte komen we met onze film Stop Acting Now, waarin we juist met heel praktisch oplossingen komen.’ 

Is The New Forest echt of fictie? 
Maartje Remmers: ‘Voor ons is het altijd fictie geweest. Wij begonnen met een idee: we gaan nadenken over een nieuwe samenleving. Van daaruit maakten we theater. Dat idee werd problematisch toen Jonas Staal, die met het vluchtenlingencollectief We are Here bezig was, vroeg of wij misschien een groep asielzoekers konden opvangen in The New Forest. Dat was een heel praktische vraag die ons dwong om te bedenken wat we nu eigenlijk aan het creëren waren.’ 

MS: ‘Fictie en realiteit gingen door elkaar lopen. Er ontstond wel degelijk een gemeenschap. In De komst van Xia hadden we een groep van zestig mensen verzameld: vrijwilligers, muzikanten en transitiefilosofen, zoals Willem Schinkel. Veel van hen zagen we later weer terug in seminars en andere activiteiten.’ 

WB: ‘Wat voor mij kenmerkend was aan The New Forest is dat we al die mensen de dramaturgie van onze voorstellingen lieten beïnvloeden. Het waren dus meer dan enkel meespelende vrijwilligers. Tijdens de voorbereiding van De Wet hadden we bijvoorbeeld contact met twee rechters van de Rechtbank Rotterdam. Die kwamen met het idee om het verhaal van een Somalische piraat te vertellen. Samen met hen ontwikkelden we het script.’ 

Was het de bedoeling dat het publiek in het bestaan van The New Forest gingen geloven? 
WB: ‘Ja absoluut. Willem Schinkel vroeg ons in het begin waarom wij zo sterk het onderscheid tussen realiteit en fictie wilden maken. De realiteit bestaat immers uit meerdere ficties. Als bijvoorbeeld iemand als Donald Trump roept dat er sprake is van een golf van islamisering en de media nemen dat over, dan is dat opeens ook zo. Dat is de kracht van de performatief: als je zegt dat iets zo is, dan voegt de werkelijkheid zich daar naar. Dat performatieve idee ligt ook ten grondslag aan The New Forest. We wilden fictieve thema’s poneren, die dan ook werkelijkheid zouden worden.’ 

Stop Acting Now1900x900

In Stop Acting Now, de film die jullie met regisseur Mijke de Jong maakten, lopen fictie en werkelijkheid meer dan ooit door elkaar. Hoe ging dat tijdens de opnames? 
MS: ‘De film gaat over de acteurs van Wunderbaum die besluiten te stoppen met acteren. Omdat we denken dat de fictie niet meer toereikend is. We willen iets doen met ons engagement, maar dan wel in de realiteit. Want met spelen komen we niet verder meer, elke keer voor dezelfde kring mensen. Dat was een gevoel dat we echt hadden. Daar hebben we een documentaire over gemaakt. Maar die documentaire is fictie. Ik vind het interessant om te kijken hoe ver je publiek kan meekrijgen in dat spel van echt en nep.’ 

WB: ‘Sommige scènes uit de film zijn echt, andere niet. Marleen begint een Tranenbar: een plek waar mensen kunnen huilen. Marleen heeft echt uitnodigingen in de buurt verspreid met de tekst: “Bent u onze positiviteitscultuur zat? Vindt u ook dat negativiteit een plek moet hebben. Wilt u huilen? Kom dan langs.” Mensen kwamen echt naar dat adres toe. Daar waren we dan aan het filmen. We legden natuurlijk wel uit dat er een documentaire werd gedraaid, maar het was een vage grens.’ 

‘Wat Maartje in de film doet is écht echt. Zij volgt twee mensen: Jan en Henny uit Pendrecht, een wijk in Rotterdam. Ze probeert hen in de schuldsanering te krijgen. Daarvoor hadden we van tevoren nog wel een soort script geschreven. Maar het traject met de instanties en wat er gebeurde met die familie liep helemaal anders. Daar moesten wij tijdens het filmen op reageren.’

Waar blijven al deze mensen als The New Forest straks voorbij is? 
WB: ‘Die mensen zijn ons publiek geworden. Die groep mensen, dat ís The New Forest, dat is de kracht ervan. Het werd ons de afgelopen tijd steeds duidelijker dat we onze hoop niet moeten vestigen op de politiek. Als er verandering moet komen – en er moet verandering komen – dan moet dat van de mensen zelf komen. Dat idee keerde steeds weer terug in ons werk, in Unser Dorf soll schöner werden, De Wet, Helpdesk en zeker ook in We doen het wel zelf. Er is een rare tijd aangebroken in onze samenleving waarin mensen zelf dingen oplossen, of het nu gaat om een referendum, Airbnb, Uber of een broodfonds.’ 

The Future Of Sex1900x900


En hoe past de nieuwe voorstelling The Future of Sex hierin? 
WB: ‘Wij zijn op een punt beland waarop onze cultuur zichzelf aan het opheffen is. We zijn chronisch overwerkt. Het libido ligt heel laag. We zijn te moe om nog seks te hebben. Mensen liggen liever in bed naar ieder hun eigen Netflix-serie te kijken, dan dat ze elkaar nog aanraken, waardoor er een verschraling van onze cultuur optreedt.’ 

MS: ‘En waardoor we geen nageslacht meer zullen krijgen. We zullen uitsterven.’ 

WB: ‘Terwijl er tegelijkertijd een stroom potente vluchtelingen naar ons toekomt, die het zullen overnemen. In verschillende acts zit die gedachte, een soort eindgedachte.’ 

Jullie vroegen Arnon Grunberg om scènes te schrijven voor The Future of Sex. Hoe ging dat in zijn werk? 
MR
: ‘We maakten eerst zelf een aantal acts. Die lieten we aan Arnon zien, waarna hij ging schrijven.’ WB: ‘We hadden ook een WhatsApp-groep, genaamd Future of sex. Daarin gaf Arnon improvisatie-opdrachten en die deden wij dan. Dan kregen we bijvoorbeeld dit soort teksten: “Trio besluit robot te vragen, omdat dat de minste kans op jaloezie biedt. Robot komt. Trio vindt plaats. Man is toch jaloers, zegt: ik zie de hele tijd de pik van die robot in je mond verdwijnen. Vrouw bekent: ja, de robot heeft iets wat jij niet hebt. Man radeloos, overmand door jaloezie. 

Of deze: Man gaat naar asielzoekerscentrum, spreekt Syriër aan, zegt: “Ik wil iets voor vluchtelingen doen. Ik geef je honderd euro en dan neem ik je anaal.” Vluchteling weigert. Man neemt Syriër, verklaart: “Ik vind seks smerig, ben tegen drank, tegen roken en tegen seks. Maar als je er mensen mee kunt helpen dan moet je je over je principes heen zetten. Jezus zou dat ok hebben gedaan.”’ 

MR: ‘Met dit materiaal gingen wij weer aan de slag. Het was een fijne werkwijze. Arnon speelt zelf ook mee, als een soort orakel waar de personages raad aan kunnen vragen en waartegen ze ontboezemingen kunnen doen.’ 

Hoe ziet de toekomst van seks eruit? 
MR: ‘Het lastige van zo’n titel is dat je gaat denken dat wij de toekomst gaan voorspellen. De voorstelling gaat eerder over de dilemma’s waar we nu al mee worstelen. In Japan kan je op dit moment een soort kindersekspoppen in de supermarkt kopen. Wij spelen een seksscène met een kinderrobot, waarvan het vrij aannemelijk lijkt dat die er gaat komen. Over dat soort morele dilemma’s gaat het.’ 

WB: ‘En over het einde van seks en daarmee onze cultuur. In de voorstelling zitten opvallend veel masturbatiescènes. Alles is tegenwoordig op zichzelf gericht.’ 

Wordt The Future of Sex een sombere voorstelling? 
Allen: ‘Ja!’ 

WB: ‘Maar we hebben ook een scène waarin de personages dat einde juist omarmen. Ze zeggen: “We moeten het overlaten aan anderen. Wij zijn klaar.” Dat vind ik wel hoopvol, misschien is het tijd dat we een soort pas op de plaats maken.’ 

En daarmee eindigt ook The New Forest? 
WB: ‘We hebben onszelf de limiet van deze kunstenplanperiode opgelegd. Hierna willen we verder kijken. We willen het onder andere gaan hebben over gated communities. Het einde van The New Forest valt voor ons vooral samen met een einde aan het alternatief-denken.’ 

MS: ‘Ik zie het einde van de film vooral als het einde van The New Forest. De film eindigt met een absurdistische kruiptocht naar Brussel, waarmee we een signaal willen afgeven. Daar zie je wat mij betreft onze conclusie na vier jaar The New Forest: we kiezen, ondanks alles, toch voor de fictie. Het hyperrealisme van de film wordt weer losgelaten. We stopten met acteren en gingen de realiteit in. Maar uiteindelijk keren we weer terug bij het theater. We zijn en blijven kunstenaars.’ 

De Komst Van Xia1900x900

Wat is er veranderd in vier jaar? 
WB
: ‘Toen we aan The New Forest begonnen was dat mede omdat er een crisisgevoel was. In vier jaar is dat gevoel van crisis alleen maar verergerd. Er worden nu hekken gebouwd om Europa. Dat had ik toen niet durven denken. Heel beangstigend vind ik dat. Als je een beetje uit zoomt dan zie je dat we in een bange tijd leven: de aanslagen, de onzekerheid, niemand weet nog hoe hij zich tot anderen moet verhouden.’

MS: ‘Dat vind ik ook goed aan onze nieuwe voorstelling, daar zit die zwaarte ook in.’ 


Heeft vier jaar The New Forest ook iets hoopvols gebracht?
WB: ‘De realiteit is niet hoopvol. Maar over de menselijke kant zijn wij wel heel enthousiast. De beweging die we voor ogen hadden, is heel groot geworden. Dat mensen zich willen committeren aan dit soort initiatieven, dat had ik nooit verwacht. En het transitiedenken doorkruist alle niveaus. Overal waar we keken, de journalistiek, de bank, de verzekeringen, de rechtbank, tot en met het havenbedrijf, overal zei men: zoals het nu is, zo kan het niet meer. Iedereen wil veranderen. En de meeste mensen zijn wel degelijk bereid om zich te laten mobiliseren.’

Beelden: Stop Acting Now, The Future of Sex, De Komst van Xia

Stop Acting Now
5, 6, 26 Juni - EYE Film Instituut Nederland
Meer informatie en tickets

The Future of Sex
18, 19 juni - Muziekgebouw aan 't IJ
Meer informatie en tickets

De Komst van Xia

22 t/m 25 juni - FabCity
Meer informatie en tickets

HF BLOG