Blog

Tania El Khoury: “Dit waren verhalen die begraven werden om zo nooit meer gehoord te kunnen worden”

Door: Sven Piekstra

18.6.2016

 Tania El Khoury (c) Casper KosterIn Gardens Speak wordt het verhaal van tien verschillende Syriërs verteld. Zij kwamen om in de jaren 2011 - 2013, tijdens de Syrische burgeroorlog. Ik spreek met de Libanese kunstenares Tania El Khoury op het terras van Theater Bellevue, waar haar installatie te zien is van 16 t/m 19 juni. Een gesprek over de relatie tussen het werk en het publiek, de politieke boodschap achter Gardens Speak en haar beweegredenen voor dit project.

Begin 2011 verscheen in de media een foto van een Syrische moeder die een graf aan het graven was voor haar zoon in de tuin. Tania El Khoury zag deze foto en werd erdoor geraakt. Deze foto was voor haar een beginpunt van een lang proces die geleid heeft tot de installatie Gardens Speak. “Ik wilde weten waarom mensen hun geliefden in tuinen begraven. Ik was geraakt door het idee dat een tuin, wat een heel liefelijke en vrolijke plek is, in een plek veranderde waardoor je thuis kon rouwen. Ook was ik nieuwsgierig naar waarom dit gebeurde. Ik raakte steeds meer betrokken. Opeens kreeg ik het idee dat als je je oor tegen de grond houdt, je de verhalen kan horen van de verschillende mensen die in hun tuin begraven zijn; verhalen die begraven waren om nooit meer gehoord te kunnen worden.”

Hierna startte een proces waarin ze onderzoek deed, veel interviews hield en sprak met Syrische activisten. Het is dus een echte samenwerking. Het vinden van de verhalen was vrij makkelijk. “Het is zo dat veel mensen erg open waren in het delen van hun verhaal. Ze wilden het verhaal over hun geliefden vertellen aan verschillende mensen over de hele wereld.” Ze vervolgt door te stellen dat we door het vertellen van de verhalen van deze slachtoffers tonen dat dit niet alleen normale mensen waren. "Dit waren mensen met dromen en hoop, die vrijheid, een beter leven en gerechtigheid wilden, maar die vermoord werden terwijl ze dit probeerden te bereiken. Het gaat in tegen het verhaal dat het regiem ons oplegt. Het regiem dehumaniseerd hun slachtoffers. Het vormt een narratief rondom de mensen die ze vermoorden om hierdoor hun moord goed te praten. Deze installatie is een act of resistance.

Het is haar niet te doen om te shockeren; juist de politieke boodschap vindt El Khoury belangrijk: “Ik probeer niet ervoor te zorgen dat mensen huilen. Ik wil niet dat het publiek zich verdrietig voelt. Ik wil dat een gevoel van collectieve rouw ontstaat voor de slachtoffers. Maar ook dat het publiek onderdeel wordt van hun verhaal. Ik wil politiek engagement in plaats van emoties. Ik toon informatie; maak gebruik van informatie als een gereedschap. Het is bijna informatief activisme wat ik bedrijf."

Gardens Speak1900x900
"Ik wil politieke engagement, in plaats van emoties"


Het is niet het eerste stuk dat ze maakte over Syrië. In Stories of Refugee werden drie Syrische vluchtelingen in Berlijn op pad gestuurd met een videocamera om zo hun belevingen te filmen. Wat interesseert haar zo aan dit conflict? “Ik had het idee dat dit de gemeenschap was waarvan ik wist hoe ik met ze moest praten. Ik was geïnteresseerd in de manier hoe de stad er door hun ogen uit ziet. Tegelijkertijd wilde ik het publiek uitdagen door de verhalen van de vluchtelingen te laten horen. Ik vind de Syrische revolutie reuze interessant, omdat ik denk dat het een rechtvaardige zaak is die we nogal eens vergeten in ons dagelijks leven. We vergeten vaak dat dit conflict - ik noem het persoonlijk niet een conflict of een civiele oorlog of iets dergelijks - al in 2011 begon; toen mensen probeerden los te komen van 40 jaar dictatorschap. Deze revolutie werd veroordeeld: het voelde alsof wij, de hele wereld, de Syrische bevolking heeft laten vallen. Voor mij was de revolutie heel persoonlijk, aangezien rond deze tijd in Libanon veel protesten waren als blijk van solidariteit voor Syrië. Ook deze protesten werden met geweld neergeslagen. Er zit dan ook een verbondenheid tussen Syrië en Libanon: niet alleen omdat Libanon te maken had met een burgeroorlog in de jaren waarin ik geboren werd, maar ook omdat Libanon bezet is door de Syrische regering; hetzelfde regiem die nu zijn eigen burgers vermoordt.”

Bijzonder aan Gardens Speak is de positie die de toeschouwer inneemt met betrekking tot de installatie. De toeschouwer moet zelf graven om zo het verhaal te kunnen horen. Er wordt van de toeschouwer een actieve rol gevraagd, iets wat in het werk van El Khoury vaker het geval is. “Ik was nooit geïnteresseerd in de relatie tussen het publiek en de performer: de passieve relatie of het passieve spectatorship. Ik heb geen interesse in een conventionele relatie in het theater: de hierarchie met regisseur, uitvoerder, producent, locatie, en de toeschouwer die comfortabel in het donker zit terwijl de uitvoerders optreden. Ik ben meer geïnteresserd in het uitdagen en het herformuleren van hoe mensen samenwerken.”

Niet alleen de relatie met toeschouwer is bijzonder: “Deze installatie is interessant, omdat het in zoveel verschillende soorten ruimtes heeft gestaan: in een grot in Caïro, een groot museum in Washington DC, een parkeerplaats in Australië. Gardens Speak kan in elke grote ruimte geplaatst worden. En op elke locatie verandert de voorstelling ook; het is elke keer anders en dat houdt het spannend. Het ontwikkelt zich. Ik had oorspronkelijk het idee om de installatie in het openbaar te laten plaatsvinden: in een tuin, in de open lucht. Dit werkte echter niet, omdat het zoveel stilte en donkerheid nodig heeft.”

Fotocredits: Casper Koster (header), Jesse Hunniford

Gardens Speak - Tania El Khoury
16 t/m 19 juni
Meer informatie & tickets

HF BLOG