Blog

Pierre Boulez

Door: Ralph-Hermen Huiskamp

13.6.2015

Répons Pierre Boulez Aymeric Warme JanvillePer editie van het Holland Festival staat een artiest in de spotlight. Er worden van hem of haar dan net iets meer werken uitgevoerd, en vaak wordt er nog een randprogramma omheen gevormd. Dit jaar is de eer aan de Franse componist Pierre Boulez. Zeker niet de makkelijkste componist die zich de laatste honderd jaar in de klassieke muziek heeft aangediend, zeker wel een van de avontuurlijkste. 

In bijna alle kunstvormen zijn we intussen wel gewend dat we het niet helemaal begrijpen. Niemand verbaast zich meer over een abstract schilderij of verbaast zich als een ander er door geraakt wordt,  en een onbegrijpelijke vertelvorm in een arthouse film krijgt de volledige zaal op het puntje van z’n stoel. Bij muziek is dat gek genoeg anders. Misschien juist doordat we er zo veel mee in aanraking komen, dat we extra schrikken als we het een keer niet meteen begrijpen.

Omschrijvingen als atonaal, of avant-garde zijn voor veel mensen goede indicators om vooral bij de muziek die ermee omschreven wordt weg te blijven. Zonde. Want ook als je het niet helemaal begrijpt, kan de muziek je nog steeds wegblazen. En zonde, omdat je als je zo denkt enorm veel fantastische muziek van de laatste honderd jaar aan je voorbij laat gaan. En dat terwijl het bijna vanzelfsprekend voelt om in andere kunstdisciplines juist te focussen op die periode te focussen. Bovendien ga je ook oudere werken weer beter begrijpen als je ziet hoe en waarop de modernere kunstenaars reageren. 

Pierre Boulez,is misschien wel een van de leukste moderne componisten om je door te laten verrassen. Misschien zelfs wat minder extreem als generatiegenoten. Bij hem hoef je geen strijkkwartet in helikopters te verwachten, muzikanten die doodserieus aan radio’s draaien en keukenapparatuur aan en uit zetten, of in volle concentratie te luisteren naar taperecorders die niet synchroon lopen. Gewoon musici die een stuk spelen.Beyond the Score a Portrait of Pierre Boulez 2 half breed
Nou ja, niet helemaal gewoon natuurlijk. Zoals bijna elke 20e-eeuwse componist hield hij er van om het zichzelf wat moeilijker te maken. Niet meer de melodieën componeren waarbij de ene noot de ander volstrekt vanzelfsprekend opvolgt, maar volgens strenge, bijna wiskundige regels. Elke noot even vaak gebruiken, en het liefst ook nog in een vaste reeks, die dan vervolgens wel op alle manieren gespiegeld, achterstevoren en ondersteboven gespeeld mag worden. Op zo’n manier wordt het voor iedereen wat spannender.

En om het nog wat spannender te maken voor hem heeft hij ook altijd aardig wat geëxperimenteerd. Zo liet hij kansberekeningen op zijn composities los, zodat binnen de strenge regels die hij uitzette, er telkens meerdere opties waren waarin een stuk zich kon ontwikkelen. Zijn experimenten met elektronica zijn misschien nog wel het meest uniek. Veel andere componisten beperkten zich tot tapes en elektronische instrumenten, maar Boulez wilde ter plekke geluid kunnen bewerken. Artiesten bespelen hun akoestische instrumenten, maar doormiddel van elektronische trucs kan de muzikant achter de knoppen al die geluiden live vervormen, precies wat er komende zondag tijdens Répons gaat gebeuren. Nóg weer een stukje spannender dus.

Daarbij hoort uiteraard ook een wat minder saaie opstelling dan gebruikelijk. De muzikanten zitten verspreid op kleine podia tussen het publiek, en er staan ook weer speakers opgesteld waaruit het elektronische deel van de compositie uit te horen is. Je plek is dus ook bepalend voor hoe je het stuk hoort, vandaar dat er na de pauze de kans is om van plek te wisselen. En uiteraard is het allemaal net wat minder makkelijk mee te fluiten dan een moppie Beethoven of Mozart. Wellicht ga je het daardoor zelfs niet helemaal snappen. Maar kom op. Wie hoeft nou iets volledig te begrijpen om het mooi te kunnen vinden?

Werk van Pierre Boulez kun je komende dagen tijdens het Holland Festival nog zien en beluisteren tijdens Répons, 12 Hour PROM en 25 Year Art Sience.

HF BLOG