Blog

Kruistochten vanuit een Arabisch perspectief

Door: Vincent Kouters

07.6.2016

Cabaret Crusades The Secrets Of Karbala Film Still Wael Shawky 3

Een van de inspiratiebronnen voor Wael Shawky’s filmtrilogie Cabaret Crusades is het boek Les croisades vues par les Arabes (1983, vertaald als Rovers, Christenhonden, Vrouwenschenners: de kruistochten in Arabische kronieken) van de Libanese, in Frankrijk woonachtige schrijver Amin Maalouf. Hierin beschouwt hij de kruistochten vanuit een Arabisch perspectief.

Bibliotheken zijn er volgeschreven over de kruistochten, de reeks heilige oorlogen in de middeleeuwen, waarin Europese christenen naar het heilige land Palestina en in het bijzonder Jeruzalem trokken om deze plekken te ‘bevrijden’ van de moslims. Het overgrote deel van de literatuur over de kruistochten bestudeert de oorlogen vanuit een Europees perspectief. Om echt goed te begrijpen wat de inzet was van deze kruistochten – die de kaart en de geschiedenis van het Midden-Oosten tot op de dag van vandaag hebben bepaald – kan het verhelderend zijn om de oorlog van twee kanten te bezien. Amin Maalouf vertelt in zijn boek het verhaal van de kruistochten zoals ze ervaren en onthouden zijn door de Arabieren. Zij noemen deze reeks oorlogen, die bij elkaar tweehonderd jaar duurde, overigens niet ‘de kruistochten’ maar ‘de Frankische invasie’.

Cabaret Crusades The Secrets Of Karbala Film Still Wael Shawky 7

Het begon allemaal in de tweede helft van de elfde eeuw. Het Byzantijnse rijk, dat alle grond rond de Egeïsche Zee en een groot deel van Turkije omvatte, begon terrein te verliezen. De Turken, die zich kort daarvoor hadden bekeerd tot de islam, veroverden gebied rond Constantinopel (nu Istanbul) en verschillende delen van het Midden-Oosten, waaronder Jeruzalem. De keizer van het Byzantijnse Rijk, Alexios I Komnenos, begon zich zorgen te maken. Hij kon de mosliminvasie niet anders zien dan een directe aanval op de christelijke waarden en normen van zijn rijk. Hij riep de hulp in van paus Urbanus II. Tijdens een legendarische speech riep de paus zijn duizenden volgelingen op ten strijde te trekken tegen de moslims in het heilige land, om het terug te veroveren en zo de zielen van de moslims te redden. In 1096 vond de eerste kruistocht plaats. Maalouf beschrijft hoe, na een aantal tegenslagen, de eerste georganiseerde invasie een succes was voor de Franken. In 1099 bereikten ze Jeruzalem en namen ze de stad in beslag.

In de eerste film van Shawky, Cabaret Crusades: The Horror Show File (2010), speelt de speech van de paus Urbanus II een belangrijke rol. Tijdens zijn onderzoek viel het Shawky op dat er vier verschillende versies van de speech bewaard zijn. Hij gebruikt de versie die Maalouf ook citeert in zijn boek. Zijn film toont daarnaast vooral het grenzeloze barbarisme van de Westerse kruisvaarders, zoals Maalouf dat optekende.Onderweg naar Jeruzalem maakten de Franken handig gebruik van de verdeeldheid die er onder de Arabieren heerste. Ze belegerden de steden die ze op de route tegenkwamen. Eenmaal binnen deinsden ze er niet voor terug alle mannen, vrouwen en kinderen af te slachten. In de stad Maarath stuitten ze op een leger dat enkele weken dapper weerstad bleef bieden. Uiteindelijk kwamen de kruisvaarders met de inwoners overeen, dat alle levens gespaard zouden blijven als ze toegang zouden krijgen tot de stad. Eenmaal binnen moordden ze alle moslimfamilies uit en gingen ze zich, vanwege een tekort aan voedsel, te buiten aan kannibalisme door zich te voeden met de lijken.

Cabaret Crusades The Secrets Of Karbala Film Still Wael Shawky 8

De Europese kruisvaarders werden beschouwd als barbaren door zo’n beetje alle inwoners van de regio, die op dat moment belangrijke doorbraken op verschillende kennisgebieden had bereikt. Door angst gegrepen lieten veel Arabieren de kruisvaarders hun grond vrij passeren. Bij de stadsmuren van Jeruzalem ondervonden de Franken nog wel weerstand. Maar ook daar braken ze doorheen. Eenmaal binnen pleegden ze genocide op de moslims. Ook sloten ze de aanwezige joden op in een tempel die ze vervolgens in brand staken. Hoewel ook in de vroege Middeleeuwen al sprake was van antisemitisme, viel de nieuwe kruistochtideologie samen met de opkomst van gewelddadige aanvallen tegen joden. Zo richtten de kruisvaarders na de eerste oproep van paus Urbanus II in 1096, voordat ze op weg gingen naar Palestina, al een bloedbad aan onder joden in het Rijnland.

De tweede film uit de trilogie, Cabaret Crusades: The Path to Cairo (2012), gaat over de gecompliceerde verhoudingen in het Midden-Oosten in de tijd na de eerste kruistocht. Te zien is hoe de kruisvaarders na de bezetting van Jeruzalem doorstootten naar Damascus, Aleppo en Bagdad. De film gaat ook over de interne relaties tussen de Arabische leiders, die vaak erg wankel waren. Ook aan de kant van de moslims vonden grote wreedheden plaats, niet in de laatste plaats omdat zij werden geplaagd door een slechte organisatie en verraad onder de eigen troepen. Lang konden ze daardoor de krachtsverhoudingen niet veranderen.

Cabaret Crusades The Secrets Of Karbala Film Still Wael Shawky 1

Totdat de fameuze generaal Saladin erin in slaagde om de moslims te verenigen, de bezetter te verdrijven en Jeruzalem terug te nemen in 1187. Saladin was een briljant strateeg en had een afkeer van bloedvergieten. Hij veroverde de heilige stad terug met een verzoenende campagne. Hij stond de Europeanen toe losgeld te betalen, zodat er geen bloed hoefde te vloeien. Degenen die dit niet konden betalen werden vrijgesteld van betaling. Weduwen en wezen kregen goederen mee voor de terugtocht. Saladin respecteerde ook de christelijke tempels en bood christenen de mogelijkheid aan om pelgrimstochten te maken naar het Heilige Land, als ze dat wilden.

In Cabaret Crusades: The Secrets of Karbala (2015), de laatste film uit de trilogie, kijkt Shawky kritisch naar de oorzaken van de complexe situatie die in het Midden-Oosten was ontstaan. Hij begint zijn film daarom met een flashback naar de slag bij Karbala in het jaar 680, die het begin vormt van de waterscheiding tussen soennitische en sjiitische moslims, een grote kloof binnen de islam. Vervolgens kijkt de film naar de gebeurtenissen in Jeruzalem, nadat de moslims onder leiding van Saladin in 1187 weer de macht hebben overgenomen. Zelfs Saladin blijkt van zijn voetstuk te kunnen vallen. Ten slotte toont Shawky de zinloze gebeurtenissen van de vierde kruistocht, die bedoeld was om Jeruzalem weer terug te veroveren, hoewel het nooit zo ver kwam.

Na de vierde kruistocht vonden er nog meer plaats, maar met weinig resultaat. In 1291 worden ten slotte de laatste Franken uit de moslimlanden verdreven. De kruistochten zijn voorbij, maar de gevechten hebben een blijvende invloed op de islamitische cultuur en de sociale en politieke ontwikkeling van het Midden-Oosten. We hoeven maar een krant open te slaan om te zien dat we nog altijd zitten opgescheept met de gevolgen van deze voorouderlijke haat.

The Secrets of Karbala - Wael Shawky
8 juni - Frascati
Info & tickets


Foto's: stills uit The Sectrets of the Karbala door Wael Shawky

HF BLOG