Blog

"Iedereen doodt wat hij liefheeft"

Door: Vincent Kouters

17.6.2016


The Dark Ages 'Iedereen Doodt Wat Hij Liefheeft

In The Dark Ages staan, net als in The Civil Wars, het eerste 
deel van uw Europa-trilogie, de biografieën van de acteurs centraal. Hoe geven deze persoonlijke verhalen een ingang in politieke kwesties?
Het concept dat ik voor mijn Europa-trilogie heb ontwikkeld, is van een banale eenvoud en rust: de wereldgeschiedenis verteld vanuit het perspectief van de persoonlijke ervaring. De vijf acteurs praten over zeer persoonlijke, soms zeer duistere momenten uit hun leven. Hun anekdotes zijn voorbeelden van veranderingen in de Europese samenleving in de afgelopen 25 jaar – en in het geval van Manfred Zapatka, wiens herinneringen teruggaan tot het einde van de Tweede Wereldoorlog, de afgelopen 70 jaar. Wat er gebeurt, is dat vijf bijzondere mensen aan het woord komen. Deze mensen staan voor een ieder van ons, voor ‘Europa’ en eigenlijk voor de mensheid als geheel. Dat is ook de reden waarom ik The Dark Ages heb opgebouwd als een klassiek drama met vijf aktes, met allegorische titels als De smekelingen of Verhandeling over het kwaad. Deze vijf bijzondere, maar uiteindelijk willekeurige levens, vormen het uitgangspunt. Door de montage en de dwingende regie – het draaiende podium, de structuur en de live video – krijgen ze universele waarde.

De acteurs komen uit Duitsland, Rusland, Bosnië en Servië. Welke rol speelt nationaliteit in The Dark Ages?
In 2015 herdenken we twee historische gebeurtenissen: het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 en de genocide in Srebrenica in 1995. De eerste staat voor de overwinning op nazi-Duitsland en daarmee de geboorte van het post-nationalistische Europa, de andere voor de heropleving van het etnisch nationalisme na de val het Oostblok. Uit deze twee historische breuken, die de biografieën van de acteurs doorkruisen, ontstaan de verhalen van The Dark Ages. Op welk fundament is Europa gebouwd? Veel sociale thema’s van onze tijd komen terug in de verhalen van de acteurs: ontworteling, vlucht, wederopbouw, existentiële en ideologische dakloosheid - en ten slotte, op een bijna angstaanjagende manier, het grote tragische thema van het kwaad en de onmogelijkheid van gerechtigheid.

Met uitzondering van Sudbin Musić zijn alle vertellers op het podium professionele acteurs. En ook Musić is als mensenrechtenactivist, schrijver en politicus een ervaren performer. Wat is de rol van het fenomeen ‘verteller’ in deze voorstelling, of van - zoals de groep Rimini Protokoll het noemt - ‘de experts van het alledaagse leven’?
Net als bij The Civil Wars is het speciale aan dit concept dat de vertellers, omdat het professionele acteurs zijn, niet alleen specialisten zijn in hun eigen leven, maar ook in hoe ze dit kunnen verwoorden. The Dark Ages is zowel een toneelstuk over de kunst van het vertellen als over wat dezogenaamde ‘grote verhalen’ met ons doen of hebben gedaan. Daaromstaat aan de zijkant van het podium een klassieke kansel die we hebbengevonden. De in Brussel wonende performer Sanja Mitrović probeert om te gaan met het stempel van de ‘boze Servische’ dat haar aankleeft,Sudbin Musić uit Prijedor en Vedrana Seksan uit Sarajevo betreuren depolitieke hypocrisie van de Europese offercultus als het over Bosnië gaat.Manfred Zapatka’s verhaal geeft uitdrukking aan een wijdverbreidefantoompijn: die van de utopische leegte na het Duitse economischewonder. Kortom, we hebben te maken met een groep acteurs, waarvoor nationaliteit even bepalend als problematisch is. Acteurs die, ieder voor zich en ieder op zijn of haar eigen manier, specialist zijn geworden in hun eigen permanente existentiële crisis. Tegelijkertijd kijken we in The Dark Ages verder dan alleen ‘het vertellen’ als fenomeen en onderzoeken we ook de herinnering: de documenten, video’s, beelden, en tenslotte ook de verhaalconstructies.

In de trailer van de voorstelling citeren de acteurs Shakespeare. Waarom?
Toen we tijdens onze onderzoeksreis in Servië en Bosnië met acteurs spraken, haalden die opvallend vaak Richard III aan om de problemen van het kwaad en de gerechtigheid in hun thuisland te beschrijven. De trailer begint daarom met Richards openingsmonoloog. Tijdens het repetitieproces gingen we ons steeds meer op Hamlet richten. Het was bizar om te merken hoe scènes uit Shakespeares toneelstuk steeds weer naar boven kwamen als bijna authentieke herinneringen van de acteurs. Sudbin Musić hield daadwerkelijk de schedel van zijn eigen vader in zijn handen. Valery Tscheplanowa sprak tijdens een tournee van Die Hamletmaschine met een videoprojectie van haar onlangs overleden mentor Dimiter Gotscheff. Tegelijkertijd is Hamlet voor mij de belichaming van het niet-kunnen-loslaten. ‘Er is iets rot in het rijk van Denemarken.’ Hamlet wil gerechtigheid voor zijn vader, maar niemand wil iets weten van zijn verhaal. Hij moet kalm blijven, hij moet integreren, maar hij kan het verleden niet loslaten, net zoals onze acteurs. The Dark Ages is een toneelstuk over dakloosheid, over een voortdurend uitgestelde en uiteindelijk onmogelijke aankomst in het nieuwe Europa. Over het niet-kunnen-vergeten.

De muziek in The Dark Ages is van de Sloveense band Laibach. Hoe kwam die samenwerking tot stand?
Het interesseert me dat deze band zich in de loop van zijn carrière heeft beziggehouden met de Joegoslavische kwestie en ook de Europese. Al voor de val van de Muur toerden ze door Europa en door het Oostblok, hebben ze zeer kritische albums over het EU-project geproduceerd en hebben ze in al hun projecten vragen gesteld over identiteit en  patriottisme – ooit heeft de band zelfs een eigen staat opgericht. Ik vind het bijzonder interessant dat Laibach zich nooit in de politiek correcte hoek heeft laten drukken, of zich, zoals de qua cultfactor gelijkwaardige band Kraftwerk, als een of ander quasi-posthumaan kunstproject heeft gemanifesteerd. Consequent zijn ze de rol van de klassieke oude Europese nostalgisten blijven vervullen. Hun soundtrack voor The DarkAges volgt het principe van de Wagneriaanse overweldiging, een zo groot mogelijke tegenstelling met de intimiteit van de enscenering. De muziek is tegelijkertijd een kwaadaardige en een melancholische ode aan de verhalen van de acteurs. Hierin wordt de collectieve nachtmerrie voelbaar van het zichzelf op de ruïnes van de Tweede Wereldoorlog en de massagraven van de burgeroorlog in Joegoslavië vrolijk verenigende Europa. Dus is het niet meer dan logisch dat het thema van de soundtrack van The Dark Ages, die verschillende historische tijdperken en stijlen van Europa citeert, gebaseerd is op een door Oscar Wilde aangepast citaat van Shakespeare: ‘Iedereen doodt wat hij liefheeft’ - in Heiner Müllers Die Hamletmaschine is dit overigens uitgebreid tot: ‘Wat je gedood hebt, moet je ook liefhebben’. De oude mens moet vergaan, zodat de nieuwe kan leven, zeiden ze in het fascisme en het communisme. Hetzelfde geldt voor het nieuwe Europa. Erg jammer dat wij allemaal nog tot de oude soort behoren.

[uit het programmaboek van Residenztheater, vertaling door Vincent Kouters]

The Dark Ages
17 , 18 juni - 20:30 | Theater Frascati
Meer info & tickets.

 

HF BLOG