Blog

David Harrington over de HF residency, vrouwelijke componisten en ademende strijkstokken

Door: Vincent Kouters

23.6.2016

Fifty For The Future - Kronos Quartet © Jay Blakesberg 2

Het Kronos Quartet is een van de bekendste en meest gevraagde strijkkwartetten ter wereld. De helft van het jaar zijn jullie op tournee. Nog geen behoefte om het rustiger aan te doen?
‘Ik hou ervan om in San Francisco te zijn, bij mijn familie, mijn kinderen en kleinkinderen, en ik hou ervan om hier in onze repetitieruimte te zijn. Maar er is niets zo opwindend als muziek spelen voor mensen over de hele wereld. Om naar verschillende steden en culturen te gaan en muzikanten, componisten en publiek te kunnen ontmoeten. Voor mij zijn die ontmoetingen heel belangrijk. Ik spendeer een groot deel van mijn leven aan het ontdekken van nieuwe muziek. Ook als ik thuis ben. Dan probeer ik via YouTube en het internet zo veel mogelijk in contact te blijven met muzikanten en muziek uit iedere uithoek van de muzikale wereld.’ 

Het Kronos Quartet is dit jaar artist in residence op het Holland Festival. Waarom?
‘Een van de kwaliteiten van het Holland Festival is dat het het Hólland Festival is. Zoveel creativiteit bij elkaar op één plek en in één maand, dat moeten jullie koesteren. Hier in de Verenigde Staten hebben we niets wat daar op lijkt. The American Festival bestaat niet. Het zal hier ook nooit komen, daarvoor is ons land te verdeeld. Dat Kronos op het Holland Festival staat, is geweldig en daarom hebben we besloten om niet alleen concerten te geven maar er een complete residency van te maken: met coachings, een listening party en publieke discussies en praatjes. Voor mij zijn die andere activiteiten geen randprogrammering maar een integraal onderdeel van wat Kronos al jaren doet. Andere kwartetten begeleiden en onze kennis doorgeven is een essentieel onderdeel van ons werk. In de ruim veertig jaar dat Kronos nu bestaat hebben we onnoemelijk veel kennis en ervaring vergaard over het werk van de componisten waar we mee werken. Die willen we graag uitdragen. Daarom zijn we nu begonnen met Fifty for the Future: The Kronos Learning Repertoire. Holland Festival is een van partners die dit project mogelijk maakt.’ 

In de komende vijf jaar laat Kronos Quartet vijftig nieuwe werken voor strijkkwartet schrijven, door componisten van over de hele wereld. Vijfentwintig mannen en vijfentwintig vrouwen. Waarom is dat belangrijk voor jullie? 
‘Toen ik Kronos in 1973 begon, kende ik niet een vrouwelijke componist. Niet één. Ik kende geen enkele componist uit Azië, evenmin uit Zuid-Amerika. Afrikaanse strijkkwartetmuziek bestond gewoon niet. Al deze dingen zijn nu een integraal onderdeel van ons werk. Ik ben er trots op dat er nu een gelijk aantal mannen en vrouwen composities schrijft voor Kronos. Ontzettend blij was ik met het allereerste werk dat we vorig jaar voor Fifty for the Future ontvingen, van Fodé Lassana Diabaté uit Mali. Wat een geweldig stuk. Ik heb al vier jonge groepen gehoord die het speelden en het blijft fantastisch klinken. En dan hebben we nog Aleksandra Vrebalov, Wu Man, Garth Knox en binnenkort spelen we de première van Tanya Tagaqs nieuwe werk. Ik vind het bijzonder dat we in deze barre tijden van klimaatverandering en Donald Trump ook iets positiefs kunnen vieren, zoals de ontwikkelingen in de wereld van de strijkkwartetmuziek.

Een andere reden voor Fifty for the Future is meer praktisch van aard. Heel vaak worden wij door festivals en scholen gevraagd om kwartetten te coachen en telkens blijkt dat de muzikanten niet of nauwelijks toegang hebben tot partituren en andere informatie over de stukken die ze willen spelen. De toegankelijkheid van veel werk voor strijkkwartet was zo slecht dat we besloten om dit probleem eigenhandig op te lossen. Alle vijftig stukken voor Fifty for the Future staan straks op onze website, met complete partituren, opnames van hoe wij de stukken spelen en allerlei achtergrondinformatie van en over de componisten. Het is bedoeld als de ideale ingang tot onze muziek, en alles is voor iedereen gratis te downloaden. De eerste vijf stukken zijn sinds april beschikbaar. Je kan
morgen beginnen met spelen als je wilt. Succes daarmee trouwens, want sommige van die stukken zijn nogal een uitdaging kan ik je vertellen.’

Enkele van deze nieuwe stukken spelen jullie tijdens de concerten in het Holland Festival. Zoals de wereldpremière van Play van Merlijn Twaalfhoven, een van de componisten in Fifty for the Future. Waarvan ken je hem?
‘Een jaar of zes geleden sprak ik Merlijn na een concert en sindsdien hebben we contact gehouden. Ik ben erg onder de indruk van zijn muzikale ideeën en zijn gedachten over wat een concert of een muzikale ervaring zou moeten zijn. Hij denkt na over het sociale aspect van muziek, dat is bijzonder. Ik kan niet wachten hem weer te zien in Amsterdam.’

Ook bijzonder is de wereldpremière van The Lost Border Dances, een stuk van Yannis Kyriakides, speciaal geschreven voor Kronos Quartet én Ragazze Quartet.
‘Het Ragazze Quartet leerde ik enkele jaren terug kennen tijdens een workshop in Carnegie Hall in New York. Sindsdien volg ik ze. Het idee ontstond om voor het concert in het Muziekgebouw aan ’t IJ een octet te vormen. Dit wordt voor Kronos de eerste keer dat we samen met een ander kwartet op het podium staan. Tot nu toe was dat niet mogelijk, omdat er bij mijn weten geen muziek voor strijkoctet bestond. Dus moesten
we eerst iets laten schrijven. Het Holland Festival en het Ragazze Quartet stelden voor om Yannis Kyriakides te vragen. Ik luisterde naar zijn muziek en dacht: dit is fantastisch. Hoe komt het dat ik nog niet eerder van hem heb gehoord?’

Het Ragazze Quartet is daarnaast een van de vier kwartetten die door Kronos gecoacht worden tijdens de voor publiek toegankelijke Kronossessies in het Tolhuistuin. Samen met drie kwartetten van de Nederlandse StrijkKwartet Academie, waaronder het Ebonit Saxofoon Kwartet. Saxofoon?
‘Geweldig. Dit is niet de eerste keer dat ik een saxofoonkwartet coach. Het is ontzettend cool om blazers als strijkers te laten klinken. En leerzaam ook, de technieken van een blazer zijn heel interessant en die kunnen we weer toepassen in onze eigen manier van spelen. Bovendien kan ik niet wachten om het stuk van Fodé Lassana Diabaté gespeeld te horen door een saxofoonkwartet.’

Gebeurt het na ruim veertig jaar Kronos nog vaak dat je iets nieuws leert?
‘Leren is dagelijkse kost. Gisteren hadden we onze eerste repetitie van het nieuwe stuk dat Tanja Tagaq voor ons schreef. Daarin moeten we onze strijkstokken laten klinken alsof ze ademen. Ze moeten zo klinken alsof ze daadwerkelijk ademen. Voor haar, als zangeres, is dat geluid niks nieuws, maar voor ons wel. We gebruiken een live-opname van haar als partituur. Nu moeten we gaan uitzoeken hoe we deze geluiden gaan noteren en vertalen naar een klank die wij uit onze instrumenten kunnen krijgen.’

Een andere activiteit tijdens het Holland Festival is een listening party in de Stadsschouwburg. Wat ga je draaien?
‘Ik wil de mensen niet de indruk geven dat ik een dj ben. Ik ga gewoon wat plaatjes draaien. Ik wil muziek laten horen die mij beïnvloed heeft en die het Kronos Quartet verder heeft gebracht. Ik wil niet gelijk alles weggeven nu, maar laten we zeggen: muziek van Under The Ocean en een bizarre opname die ik heb van kevers die een boom opvreten in het zuidwesten van Amerika. Een angstaanjagend geluid. Onze bossen worden door deze kevers opgevreten dankzij de opwarming van de aarde. Verontrustend vind ik dat. Misschien draai ik ook iets uit Black Angels van George Crumb. Toen ik dat stuk hoorde in de zomer van 1973 gooide het mijn leven compleet overhoop. Black Angels is de reden dat Kronos Quartet bestaat.’

Wat maakt het geluid van een strijkkwartet zo mooi?
‘Twee violen, een altviool en een cello. Haydn heeft dat geluid zijn leven lang onderzocht. Hij schreef zijn beste en meest persoonlijke stukken voor strijkkwartet. Het kwartet is mijn instrument geworden. Ik zie mezelf nauwelijks nog als een violist. Als ik denk aan muziek, dan hoor ik het geluid van een strijkkwartet. Ik zit nu in onze repetitieruimte en ik kijk uit over de stoelen en lessenaars van Sunny, Hank en John. En het enige wat ik nu kan denken is: ik kan niet wachten om zo te repeteren, om met zijn vieren een stuk bij elkaar te brengen. Soms is het zwaar. Soms is het moeilijk. Maar ik hou ervan.’

Kan een strijkkwartet alles spelen?
‘Met een beetje hulp wel. Ik heb althans nog nooit iets gevonden dat ik wilde spelen, maar dat we niet bleken te kunnen spelen. Of het nu de muziek van de pygmeeën uit Centraal-Afrika is of de ongelofelijk vioolmuziek van Ram Narayan uit India. Met genoeg inventiviteit en hulp en studie kan het strijkkwartet zich oneindig lang opnieuw uitvinden.’

Fifty for the Future - Kronos Quartet
23 juni - Muziekgebouw aan 't IJ
Meer info en tickets

Kronos Sessies
24 juni - Tolhuistuin
Meer info en tickets

Kronos Quartet (Holland Festival Proms)
25 juni - het Concertgebouw
Meer info en tickets

David Harrington's Listening Party
26 juni - Stadsschouwburg Amsterdam
Meer info en tickets

 

HF BLOG