Blog

De Franse Revolutie in vijf minuten

Door: Vincent Kouters

09.6.2016

Ça Ira 1 Fin De Louis Elizabeth Carecchio 15

Frankrijk. Zomer 1787. De schatkist is leeg. Een faillissement dreigt. Koning Lodewijk XVI en zijn ministers zoeken naar financiële hervormingen. Ze willen de belastingen verhogen, maar de tot dan toe tot vrijgestelde standen – de adel en de geestelijkheid – weigeren en hun afgevaardigden in het parlement verlammen de besluitvorming. Het volk schaart zich inmiddels en masse achter de afgevaardigden van de derde stand: de burgerij. Deze neemt het heft in handen door gevoelens van angst aan te wakkeren en zo het volk op te zwepen. Een revolutie is begonnen. Het Ancien Régime (de macht van de adel) is voorbij. Zonder dat iemand het nog weet.

De onrust is groot, zowel binnen de derde stand als onder de adel. Onder druk van de adel, daarbij gesteund door de burgerij, besluit koning Lodewijk in 1789 de Staten-Generaal bij elkaar te roepen. Dit oude, feodale parlement, waarin alle drie de standen zijn vertegenwoordigd, is al sinds 1614 niet meer actief geweest. Tijdens de vergadering eist de derde stand, die twee keer zoveel vertegenwoordigers heeft als de andere twee, een stemming per hoofd. De koning gaat daar niet mee akkoord en de afgevaardigden roepen zichzelf uit tot de Assemblée Nationale, het representatieve orgaan voor het Franse volk.

De steun voor de Assemblée Nationale groeit. Lodewijk probeert het gebouw van de Assemblée Nationale te sluiten, maar is later gedwongen het orgaan te erkennen. De Assemblée is nu het parlement van Frankrijk. In augustus ontslaat Lodewijk Necker, de minister van Financiële Zaken. Geen slimme zet, want Necker had juist het vertrouwen van het volk weten te winnen. Een paar dagen later bestormt een woedende menigte, onrustig door een mislukte oogst en een strenge winter, de Bastille, op zoek naar wapens en munitie. Soldaten van de Garde Française, speciale ordetroepen, weigeren het volk met geweld terug te dringen. Dit is het officiële begin van de Franse Revolutie op 14 juli 1789, le quatorze juillet.

Ça Ira 1 Fin De Louis Elizabeth Carecchio 9

De koning komt al gauw terug op zijn eisen. De adel doet op 4 augustus vrijwillig afstand van zijn voorrechten. Op 26 augustus is er De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger. Vrijheid, gelijkheid en broederschap worden erkend als mensenrechten. In november begint het overleg over de grondwet. De adel wordt afgeschaft. Het feodale systeem wordt afgeschaft. Er zal vrijheid van godsdienst komen en het bezit van de kerk wordt onteigend. Ook de macht van de koning wordt ingeperkt. Lodewijk wendt al zijn invloed aan om te voorkomen dat deze grondwet wordt ingevoerd, maar dat mislukt en in september 1791 wordt de grondwet door hem bekrachtigd. De geboorte van de democratie is een feit en vindt navolging in vele andere Europese landen. Overigens is niet iedereen gelijk onder deze nieuwe grondwet. Boeren en arbeiders blijven legaal onderdrukt, zonder het recht op politieke vertegenwoordiging. Vrouwen krijgen evenmin rechten en de slavernij blijft ingesteld in de koloniën.

De Franse Revolutie verandert hierna in een drama. De nieuwe machthebbers maken misbruik van hun macht. Conflicten stapelen zich op. Oorlogen worden gevoerd met Pruisen en Oostenrijk. In 1792 houd de monarchie op te bestaan. Lodewijk wordt schuldig bevonden aan hoogverraad en geëxecuteerd door de guillotine. Een Nationale Conventie neemt de leiding van het land over. Onder leiding van Maximilien de Robespierre verandert deze Nationale Conventie Frankrijk in een politiestaat. Dit schrikbewind houdt het land in een angstgreep door middel van massavervolgingen en terreuracties tegen antirevolutionairen.

In 1797 gaat de staat Frankrijk alsnog bankroet. In november 1799 neemt Napoleon Bonaparte de macht over met een staatsgreep. Hiermee komt een einde aan de Franse Revolutie.

Ça Ira 1 Fin De Louis Elizabeth Carecchio 8

Nederland
In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is de Franse Revolutie geen unieke en op zichzelf staande gebeurtenis. Annie Jourdan, de Franse historica en docent aan de Universiteit van Amsterdam, stelt dat de patriottentijd in Nederland (1780-1787) en de revolutie in Amerika (1776) de Franse Revolutie hebben beïnvloed. De Bataafse Revolutie in Nederland is in sommige opzichten nog eigenzinniger en radicaler geweest dan de Amerikaanse en de Franse Revolutie, betoogt Jourdan.

De Patriottenbeweging in Nederland verzet zich tegen stadhouder Willem V, de Nederlandse Lodewijk XVI. Verlichte en ontwikkelde burgers verlangen naar meer inspraak en medezeggenschap. De politieke rechten van het volk zijn in Nederland al een onderwerp, voordat de Fransen ermee komen. In Nederland is men dan ook al bezig met het idee dat een representatieve democratie mogelijk is. Je kunt niet zeggen dat andere landen de Fransen trouw navolgden, aldus Jourdan.

Ça ira (1) Fin de Louis - Joël Pommerat
11, 12 juni - Stadsschouwburg Amsterdam
Info & tickets

Foto's: scènefoto's uit Ça ira (1) Fin de Louis door Elizabeth Carecchio

HF BLOG